SSK, Bağkur, Emekli Sandığı, EYT'lileri kapsıyor! Emekli maaşınızı yükseltin! 1988-1999-2008-2008 sonrası MAAŞ formülü! 25 yıllık sigorta + 9.000 gün...

Emekli olduğumda ne kadar maaş alacağım? Bu soru milyonlarca emeklilik hakkı kazanan vatandaşların gündeminde yer alıyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından sağlanan emekli maaşları mevzuata göre belirleniyor. Dolayısıyla mevzuatta bir değişiklik yapıldığında emekli maaşı hesaplamaları da otomatikmen değişiyor. Haberimizde emekli maaşını yükseltmenin formüllerine yer verdik. İşte tüm merak edilenler... Akıllara 'Emekli maaşımı yükseltmek için ne yapmak lazım?' sorusu geliyor. Kafalardaki bu soruların cevaplarını detaylarıyla anlatmak istiyoruz. Çünkü Türkiye'de sosyal güvenlik sistemi çok sık değiştiği için emekli maaşını hesaplama yöntemleri ve uygulanan oranlar da aynı kalmıyor. Hatta 80'li yıllarda ya da 90'ların başlarında işe girmiş olan SSK'lıların bir kısmının şu anda emeklilik günleri de geldi. Bu kişilerin maaşları hesaplanırken üç ayrı dönem alınıyor ve üç ayrı hesap yapılıp birleştiriliyor. Yani çok karmaşık bir sistem uygulanıyor. Dolayısıyla maaşın kaç lira olacağını önceden bilmek kolay değil. Ama maaşı belirleyen parametreleri bilirsek az çok ne alacağımızı tahmin edebiliyoruz Maaşı belirlerken uygulanan formül aynı olsa da kişilerin çalışma şartları, iş yerlerinin durumu, aylık kazançları, çalışma süreleri, hatta işe ara verip vermemiş olmaları bile maaşı etkiliyor. Dolayısıyla herkese göre ayrı maaşlar çıkıyor. Hatta aynı işyerinde aynı şartlarda çalışmış ama farklı tarihlerde emekli olmuş kişilerin bile maaşları arasında değişiklikler olabiliyor. En basit şekliyle anlatmaya çalışırsak; emekli maaşı ortalama aylık kazancın aylık bağlama oranıyla çarpılması sonucu bulunuyor. Aylık bağlama oranındıysa gün sayısı, yani prim ödediğiniz süre belirliyor. Yukarıda söylediğimiz gibi üç ayrı formül uygulanıyor. - 1999'A KADAR SÜRE: Aylık bağlama oranı, 25 yıl sigortalılık süresi (9.000 gün) için yüzde 76 olarak uygulanıyor. 3.600 gün içinse yüzde 70 olarak alınıyor. - 1999-2008 ARASI: Bu dönemde sistem değiştiriliyor ve 25 yıl için oran yüzde 651e çekiliyor. - EKİM 2008 SONRASI: Sosyal güvenliğin bir çatı altına toplanmasıyla 25 yıl için aylık bağlama oranı yüzde 50've kadar iniyor. Listeye baktığınızda emekli maaşınız hesaplanırken Ekim 2008 sonrasında ortalama maaşınızla çarpılacak oranın düşük olması bir dezavantaj da oluşturuyor. Dolayısıyla Ekim 2008 sonrası dönemde düşük kazancı olan çalışanlar için emekli maaşının düşmesi tehlikesi de söz konusu. Burada 1999 öncesinde daha çok çalışan birisiyle Ekim 2008'den sonra daha çok günü olan birisi arasında ciddi maaş farkları da oluşuyor. Aylık Bağlama Oranları yüksek olduğu için 1999'dan önceki dönemde çalıştığı günü daha çok olan fazla maaş alabiliyor. Eski adıyla SSK'lılar (4A) için verilen bu oranlar, çalışma süresinin artmasıyla da yükseliyor. Dolayısıyla prim günüyle yaş arasında farklar olması aslında çalışanlar için bir avantaj oluşturuyor. Emeklilik için yaşı beklerken çalışmaya devam etmek prim sayısını artırırken, eğer kazançlar da yüksekten yatıyorsa emekli maaşını artıran bir etkiyle sahip oluyor. Prim günüyle yaş arasındaki fark özellikle 2000 ve 2008 sonrası sigortalı olanlarda daha da açıldı. Bir örnekle anlatmaya çalışalım: Ömer Bey 21 yaşındayken 1988 yılında ilk kez sigortalı oldu. Ömer Bey'in emekli olması için 25 yıllık sigortalılık süresi dışında 5.450 gün prim ödemesi gerekiyor. Yaş şartı ise 51. Ömer Bey 5.450 günü 15 yıl çalışarak doldurduğunda yaşı ancak 36 olacak. Dolayısıyla 51 yaşına kadar, 15 yıllık bir süresi daha bulunuyor. Bu süreyi bekleyerek de geçirebilir. Ama çalışarak geçirirse aylık bağlama oranının artırabileceği gibi yüksek kazançla maaşını da yükseltebilecek. MAAŞ NASIL ÇOĞALIR? Yukarıdaki örnekte anlattığımız konuyu biraz daha açarak bu noktada öncelikle emekli maaşının nasıl artacağına bakalım. Emekli maaşını yükselten en önemli unsur sizin aylık prime esas kazancınız. Yani işyerinde sizin için belirlenen brüt maaş oluyor. Maaşınız ne kadar yüksekse sizin için yatırılan prim miktarı da o kadar artıyor. Dolayısıyla birikiminiz yükseliyor ve bu maaşı etkiliyor. Asgari ücretten çalışan birisiyle tavandan maaş alan birisi emekli olduğunda aralarında ciddi maaş farkı oluşuyor. Prim günlerinizin fazla olması da bir başka etki. Yüksek kazançtan çok prim günü maaşı artırıcı etki ediyor. Düşük maaştan çok prim günü maaşınızın fazla artmasının engelliyor. EKSİLEN-ARTAN MAAŞ Emeklilik primi dolduktan sonra yaşı bekleyenler için böyle bir tehlike bulunuyor. Yani siz eğer asgari ücretten çalışıyorsanız ya da maaşınız asgari ücretten gösteriliyorsa (biliyorsunuz bazı işverenler bu tür hilelere başvuruyor) çalıştığınız her yıl için ileride emekli maaşınızın yükselmesi de önlenmiş oluyor. İKİ KERE ÇALIYORLAR Bu noktada dikkatinizi 'Eğer maaşınız asgari ücretten gösteriliyorsa' sözüme çekmek istiyorum. 'Bu ne demek' diye merak edebilirsiniz. Ama Türkiye'de çalışanlar için en büyük, tehlikelerden birisi benim 'GİZLİ KAYIT DIŞILIK' dediğim bu hiledir. Yasal olarak yasak olmasına rağmen birçok is veren bu yola başvurarak hem işçinin geleceğinden çalıyor hem de devletten vergi ve prim kaçırıyor. Sadece işçinin de. ğil, onun çoluk çocuğunun da gelecekteki nafakasından çalınıyor. İşverenlerin 'ÜÇ-BEŞ KURUŞ FAZLA KAZANMAK' uğruna bu vebale nasıl girdiklerine de şaşırıyoruz. Sistem şöyle... Maaşınız yüksek olsa da bordroda asgari ücretten gösterilir. Buna çalışan işini kaybetmemek için razı olur. Bazen de haberi bile yoktur. Ama ileride alacağı tazminat ve emekli maaşı bu yüzden düşük olur. Buna razı olmayın. Maaşınızın asgari ücretle düştüğünü söylemiştik. Ama tam tersi de olabilir. Eğer sizin kazancınız brüt 4 bin lira ve üzerindeyse ki tavan ücret asgari ücretin 7.5 katı olarak hesaplanıyor, bu kez ileride emekli maaşınızın yükselmesi söz konusu oluyor. Bu kez her yıl için maaşınızın 50-60 lira artması gündeme gelebiliyor. Aynı çalışandan örnek verirsek, yüksekten kazancı belirlenip primleri yatırılan işçi primi dolduktan sonra yaş beklerken 10 yıl çalıştığında bu kez 2.000 liralık maaşının 2.600 lira olması durumu ortaya çıkabiliyor. Oysa asgari ücretten kazancı gösterildiğinde maaşı yükselmiyordu. Tabii dediğimiz gibi bu hesaplamalar kişilerin kendi özellikleriyle çok değişiklik gösterebiliyor. O yüzden verdiğimiz rakamlar herkes için geçerli olmayabilir. Ama genel bir kuralı ortaya koymak için örneklendirdiğimizi de hatırlatalım.