Akaryakıt fiyatları, uluslararası petrol piyasalarındaki dalgalanmalar ve döviz kurundaki değişimler nedeniyle sık sık artış gösterebiliyor. Bu artışların enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak amacıyla uygulamaya alınan"eşel mobil sistemi"fiyat artışlarının doğrudan pompa satış fiyatlarına yansımamasını hedefleyen bir mekanizma olarak öne çıkıyor.
NASIL UYGULANIYOR?
Sistem, akaryakıt ürünlerinde oluşan maliyet artışlarının Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden dengelenmesine dayanıyor. Böylece uluslararası fiyat artışları veya kur kaynaklı maliyet yükselişleri, belirli bir süre için tüketiciye doğrudan yansıtılmadan karşılanabiliyor.
FİYAT ARTIŞI ÖTV İLE DENGELENİYOR
Eşel mobil uygulamasında temel prensip oldukça net: Uluslararası piyasalarda yaşanan artış nedeniyle örneğin motorin fiyatının vergiler hariç 20 kuruş yükselmesi durumunda, ÖTV tutarı aynı miktarda azaltılıyor. Bu sayede pompa fiyatı sabit tutuluyor ve tüketici fiyat artışını hissetmiyor.
Tersi bir durumda, yani uluslararası fiyatların gerilemesi halinde ise daha önce yapılan vergi indirimi telafi ediliyor. Öncelikle ÖTV artırılarak kamu gelirindeki kayıp dengeleniyor. Böylece sistem, hem fiyat istikrarını hem de vergi gelirlerinin korunmasını birlikte gözeten bir yapı sunuyor.
ENFLASYONLA MÜCADELEDE ARAÇ OLARAK KULLANILDI
Eşel mobil sistemi, özellikle enflasyonla mücadele sürecinde bir denge unsuru olarak değerlendirildi. Akaryakıt fiyatlarındaki ani yükselişlerin, ulaşımdan gıdaya kadar birçok kalemde maliyetleri artırması nedeniyle zincirleme fiyat artışlarını tetiklediği biliniyor. Sistem sayesinde bu etkinin sınırlanması amaçlandı.
Bu yönüyle uygulama, hem tüketiciyi ani fiyat şoklarından korumayı hem de dezenflasyon sürecine katkı sağlamayı hedefleyen bir mali politika aracı olarak kullanıldı.
2021'İN SON ÇEYREĞİNDE KALDIRILDI
Türkiye'de bir dönem uygulanan eşel mobil sistemi, 2021 yılının son çeyreğinde artan döviz kurunun etkisiyle akaryakıt ürünlerinde sona erdi. Kur ve uluslararası fiyatlardaki yükselişin vergi indirimiyle dengelenemeyecek boyutlara ulaşması, sistemin sürdürülebilirliğini zorlaştırdı.
Bu gelişmeyle birlikte akaryakıt fiyatlarındaki artışlar yeniden doğrudan pompa fiyatlarına yansımaya başladı.