Tazminatsız kovulan çalışana işe iade rehberi: 30 günlük kritik süreye dikkat!

Çalışma hayatıyla ilgili yasalarımızda çeşitli güvenceler bulunuyor. Bunlardan birisi de işçilerin haksız yere çıkartıldıklarında işe geri dönme hakları. Bunun için belli şartlar aranıyor. İşe iade hakkını kazanan işçiyi, kabul etmeyen işvereni ise kıdem ve ihbar tazminatına ilaveten üçüncü bir tazminat bekliyor. İşte detayları...

Fotoğraflar Takvim ve Anadolu Ajansı Arşivi'ne aittir.)

Kimler yararlanıyor?

İşveren işçiyi çıkartırken geçerli bir sebep göstermek zorunda. Geçerli sebep işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, iş yerinin veya işin gereklerinden kaynaklanabilir. İşverenin işten çıkartma sebebinin geçerli bir sebebe dayanmadığını düşünen işçi işe iade davası açabilir. İşe iade davası açabilmek için ilk koşul, iş yerinde en az 30 işçi çalıştırılmasıdır. İşverenin aynı iş kolunda birden fazla iş yerinin bulunması halinde, iş yerinde çalışan işçi sayısı bu iş yerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir. İkinci koşul, işçinin iş yerinde en az 6 aylık kıdeminin bulunmasıdır. İşçinin 6 aylık kıdemi ise aynı işverenin bir veya değişik iş yerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır. Yeraltı işlerinde çalışan işçiler için 6 ay çalışma şartı aranmaz. İşe iade için üçüncü koşul ise işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesine tabi çalışmasıdır.

Başvuru için süre sınırı var mı?

İşe iade için başvuru arabulucuya yapılıyor. Arabulucuya başvuru için 30 gün süre bulunuyor. 30 günlük zaman aşımı süresi, işverenin iş akdini feshettiğine dair bildiriminin yapıldığı gün başlıyor. Arabulucu süreci en çok 3+1 haftada tamamlanıyor. Eğer arabulucu ile sorun çözülemezse 2 hafta içerisinde iş mahkemesinde dava açılabiliyor.

İşçi haklı bulunursa ne olacak?

İşçiye, işverence boşta geçen sürelerin 4 aya kadar olan kısmına ait ücreti ödeniyor. İşe iade davasını kazanan işçinin, mahkeme kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 10 gün içinde işe başlamak için işverene yazılı olarak başvurması, işverenin de davayı kazanan işçiyi 30 gün içinde işe başlatması gerekiyor. İşverenin inkâr etme riskine karşı işe başlama talebinin noter aracılığıyla yapılmasında fayda bulunuyor.

İşçi işe başlatılmazsa ne olacak?

İşveren, işe başlama talebinde bulunan işçiyi 30 gün içinde başlatmazsa 4 ile 8 maaş arasında tazminat ödeniyor. Ödenecek tazminatın miktarına hakim veya arabulucu karar veriyor. İşçinin iş yerindeki çalışma süresi 6 ay ile 5 yıl arasında ise 4 aylık, 5 yıl ile 15 yıl arasında ise 5 aylık, 15 yıldan fazla ise 6-8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı kararlaştırılıyor. İşe başlatmama tazminatı dava tarihindeki çıplak ücrete göre hesaplanıyor. İkramiye, yol, yemek parası gibi çalışmaya bağlı diğer ödemeler hesaba dahil edilmiyor. İşe başlatmama tazminatından gelir vergisi alınmıyor. Sadece damga vergisi kesintisi yapılıyor.

Emekliler de talepte bulunabilir mi?

Emeklilik sonrası işveren tarafından işten çıkartılan bir emekli, işten çıkartılma nedeni geçersiz ise işe iade davası açabiliyor.

DÖNÜLMEZSE NE OLUR?

İşe dönmek için başvurmayıp boşta geçen sürenin ücreti istenebilir mi?

İşe iade kararının tebliğinden itibaren 10 gün içinde işe başlamak için işverene başvurulması gerekiyor. Başvuru yapılmazsa fesih geçerli hale geliyor, boşta geçen süre için ücret talep edilemiyor. Arabuluculuk görüşmesinin ardından işe başlama kararı verildiyse işe gidilmesi gerekiyor. Aksi halde arabuluculuk tutanağındaki süreye ilişkin ücret istenemiyor.

İşe iade davasını açamayanların hakları nelerdir?

30 kişiden az personeli olan şirketlerin çalışanlarının ise farklı bir güvencesi bulunuyor. Bu çalışanlar işe geri dönüş davası açamıyor ancak 'kötü niyet tazminatı'ndan yararlanıyor. İşçiye ihbar tazminatının 3 katı ödeniyor.