Dünü ve bugünüyle Mücteba Hamaney... Bakan’ı zindana attıran güç! 7 yıldır kara listede | Oğul değil ‘ağa’

ABD ve İsrail füzelerinin gölgesinde sarsılan Tahran, Ayetullah Ali Hamaney'in ölümünün ardından "oğul" hamlesi gerçekleştirdi. Uzmanlar Meclisi, babasının "Oğlum değil Ağa'dır" diyerek işaret ettiği Mücteba Hamaney'i jet hızıyla İran'ın üçüncü dini lideri ilan etti. Bu hızlı geçiş, hem İran içinde hem de uluslararası arenada büyük yankı uyandırırken, Mücteba Hamaney'in geçmişi ve siyasi duruşumerak konusu oldu.

Yıllardır paranın ve istihbaratın kontrolünü elinde tutan, Amerikan diplomatik yazışmalarında adı geçen ve Devrim Muhafızları'nın gölge komutanı olarak bilinen Mücteba'nın başa geçişi İran'da 1979 devriminin "miras değil liyakat" ilkesini sarstı, sertlik yanlısı politikaları perçinledi.

Bizzat Ahmedinejad tarafından yolsuzlukla itham edilen Mücteba Hamaney'in bakanları zindana attırdığı ve seçim şaibelerinde "ağ lideri" olmakla suçlandığı İran'ın yakın siyasi geçmişinde ilginç anekdotlar yer alıyor.

TAKVİM.COM.TR Mücteba Hamaney'in geçmişine dair bütün ayrıntılara temas eden araştırma dosyasını yayınlıyor.

İşte bütün yönleriyle İran'ın yeni lideri…

Mücteba Hamaney (Fotoğraflar Takvim Foto Arşiv'den alınmıştır)

30'UNA KADAR LİSE MEZUNU

8 Eylül 1969'da Meşhed'de dünyaya gelen Mücteba Hamaney, ülkenin en etkili dini ve siyasi figürlerinden biri olmasına rağmen, kamuoyundan uzak duran, gizemli bir profil çizdi. Ali Hamaney'in altı çocuğundan ikincisi olan Mücteba, lise eğitimini Tahran'daki dini Alevi Okulu'nda tamamladı. Henüz 17 yaşındayken, 1987-1988 yıllarında İran-Irak Savaşı'nda kısa dönemlerle cephede görev alması, onun gençlik yıllarından itibaren ülkesinin kaderiyle iç içe olduğunu gösteriyor. Bu dönemde Muhammed Resulullah Ordusu'nun Habib ibn Mazhar Taburu'nda edindiği tecrübeler ve kurduğu dostluklar, ilerleyen yıllarda devlet kademelerinde etkili bir dayanışma ağına dönüşecekti.

CEPHEDEN KUM'A

1999 yılında, alışılmadık bir şekilde 30 yaşında Kum'a giderek dini eğitimine devam etme kararı alması dikkat çekti. Babası Ali Hamaney ve Mahmud Haşimi Şahrudi gibi isimlerin yanı sıra, Muhammed Taki Misbah-Yezdi ve Lütfullah Safi Gülpaygani gibi önde gelen hocalarından ileri düzey ilahiyat dersleri aldı.

Mücteba Hamaney ile İran'ın siyasi ve dini otoritesi

JET AYETULLAH

Bu dönemde Şii mezhebine göre İslami ilimlerin en üst seviyesi kabul edilen "içtihat dersleri müderrisliği" eğitimini tamamlayarak "Müçtehit" statüsü kazandı. Son dönemlerde, liderlik seçimi öncesinde İran medyası ve iktidara yakın çevreler tarafından "Ayetullah" unvanıyla anılmaya başlanması, onun dini konumunun yükseltilmesi ve liderlik için uygun bir aday olarak sunulması çabası olarak yorumlandı. Babasının da 1989'da yüce lider olduktan sonra hızla Ayetullahlığa terfi ettirilmesi, bu durumun bir emsali olarak gösterildi.

GÖLGE KOMUTAN

Kamusal alanda resmi devlet vazifesi bulunmamasına rağmen, Mücteba Hamaney'in babasının ofisi içinde fiilen önemli bir rol oynadığı ve Devrim Muhafızları Ordusu ile istihbarat teşkilatlarıyla derin bağlar kurduğu biliniyor.

Müçteba Hamaney'in ismi İran'daki eylemlerde öne çıkıyordu.

KASANIN ANAHTARI ONDA

Bu durum, onu "cübbelerin ardındaki güç" ve "rejimin gölge ismi" olarak tanımlayan Amerikan diplomatik yazışmalarına da yansıdı. The Guardian gibi uluslararası medya kuruluşları, Mücteba Hamaney'in geniş mali varlıkları kontrol ettiği yönündeki iddiaları sıkça dile getirse de, bu iddialar aile çevreleri tarafından reddedildi.

SEÇİME MÜDAHALE EDEN 'AĞ'

Mücteba Hamaney'in adı, İran siyasetinde ilk kez 2005 yılındaki cumhurbaşkanlığı seçimleriyle duyulmaya başlandı. Sertlik yanlısı Mahmud Ahmedinejad'ın zaferiyle sonuçlanan bu seçimlerde, reformist aday Mehdi Kerrubi, Ali Hamaney'e yazdığı açık bir mektupta seçimlere "bir ağın" müdahale ettiğini ve Mücteba Hamaney'in Ahmedinejad lehine oyları manipüle ettiğini ileri sürdü. Bu iddialar, 2009 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ahmedinejad'ın yeniden seçilmesi ve ardından patlak veren Yeşil Hareket protestolarında zirveye ulaştı.

Eski İran İçişleri Bakan Yardımcısı Mustafa Tajzade, aldığı hapis cezasını Mücteba Hamaney'in istediğini söylemişti.

BAKAN'I ZİNDANA ATTIRAN GÜÇ

Muhalifler, Mücteba Hamaney'i seçimlere müdahale etmek ve protestoların paramiliter Besic milisleri aracılığıyla sert bir şekilde bastırılmasında kilit rol oynamakla suçladı. Dönemin İçişleri Bakan Yardımcısı Mustafa Tajzade, aldığı 7 yıllık hapis cezasını "doğrudan Mücteba Hamaney'in isteği" olarak tanımladı.

İran'ın 6. Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad

AHMEDİNEJAD'A GÖRE O BİR 'YOLSUZ'

2019 yılında, ABD Hazine Bakanlığı, resmi bir görevi bulunmamasına rağmen İran yönetimini temsil ettiği gerekçesiyle Mücteba Hamaney'i yaptırım listesine dahil etti. Bu durum, onun rejimin içindeki fiili gücünün uluslararası alanda da kabul gördüğünün bir göstergesiydi.

Mücteba Hamaney, başlangıçta Mahmud Ahmedinejad'ın 2005ve 2009 cumhurbaşkanlığı seçimlerindekiyükselişinin ve tartışmalı zaferinin arkasındaki en önemli destekçilerden ve kilit figürlerden biri olarak görülüyordu. Ancak ilerleyen yıllarda bu ilişki bozuldu. Eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, Mücteba Hamaney'i "devlet hazinesinden zimmetine para geçirmekle" suçladı.

Mücteba Hamaney, günümüzde İran tarafından hedef alınan Dubai'de gayrimenkul yatırımları gerçekleştirdiği ifade ediliyor.

LONDRA VE DUBAİ'DE GİRİFT YATIRIMLAR

Kirli paranın aklandığı, yolsuzluk ve rüşvet çarklarının yağlandığı küresel saklanma odası olarak bilinen "offshore"havuzunda Mücteba Hamaney'in de ismi geçiyor.

Mücteba Hamaney'in "Bank Ayandeh" gibi bankalarda büyük varlıkları kontrol ettiğini ve bir offshore finansal ağ aracılığıyla Londra ve Dubai gibi şehirlerde devasa gayrimenkul imparatorluğu kurduğunu iddia ediliyor.

Bloomberg tarafından yapılan bir araştırma, söz konusu varlıkların genellikle doğrudan kendi adına değil, aracılar ve karmaşık şirket yapıları üzerinden yönetildiğineişaret ediyor.

Bütün bu iddialar, Mücteba Hamaney'in liderlik yolundaki adımlarını dini yükselişin yanı sıra kesif siyasi çekişmeler ve güç odaklı müdahalelerle dolu süreç olarak özetliyor.

Müçteba Hamaney'in karşılaştığı ilk eleştiri 'ailevi otorite' oldu.

HOMURTULAR BAŞLADI: "HAMANEY SALTANATI"

İslam Cumhuriyeti'nin 1979 devrimiyle monarşiyi yıktığı ve liderliğin ırsi değil, dini liyakat ve ispatlanmış liderliğe dayalı olması gerektiği ideolojisi göz önüne alındığında, Mücteba Hamaney'in babasının yerine geçmesi ciddi tartışmaları beraberinde getiriyor.

"Babadan oğula geçiş" algısı, halkın hoşnutsuzluğunu derinleştirebilecek, rejimin temel ideolojisiyle çelişen bir durum olarak değerlendiriliyor.

Ali Hamaney

"OĞLUM DEĞİL AĞA"

Ali Hamaney'in reformist Mehdi Kerrubi'nin oğlunun seçimlere müdahalesi iddialarına verdiği "O benim oğlum değil, o bir Ağa'dır" şeklindeki meşhur cevabı, bu hassasiyeti gözler önüne sermişti. Bu cevap, bir yandan oğlunun kişisel görüşlerini ifade ettiği, diğer yandan liderliğin ırsi bir makam olmadığını vurgulayan sembolik mana taşıyordu.

Müçteba Hamaney’in Uzmanlar Meclisi tarafından dini lider seçilmesinde Devrim Muhafızları Ordusu’nın baskın rolü olduğu belirtiliyor.

REİSİ'NİN UÇAĞI ÇAKILINCA ÖNÜ AÇILDI

Ancak, 2024 yılında eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin şaibeli bir helikopter kazasında beklenmedik ölümü, Mücteba Hamaney'in liderlik için en güçlü aday haline gelmesinin önünü açtı. Uzmanlar Meclisi'nin hızlı şekilde toplanarak Mücteba'yı seçmesi, Devrim Muhafızları Ordusu'nun açık desteği ve "şahin kanat" olarak bilinen çevrelerin etkisiyle adaylığının hızla güç kazandığını gösteriyor.

Mücteba Hamaney sert siyasi tutumuyla öne çıkıyor.

MESAJ NET: BATI İLE UZLAŞI YOK

Analistler, Mücteba Hamaney'in liderliğe yükselmesinin, İran yönetimindeki daha radikal ve sertlik yanlısı grupların etkisinin devam ettiğinin işareti olduğunu ve bunun Tahran yönetiminin Batı ile müzakere veya uzlaşma arayışına girmeyeceğiyönünde yorumlanabileceğini belirtiyor.

Müçteba Hamaney'in ABD ve İsrail'in hava saldırılarına karşı nerede mevzileneceği belirsiz.

NEREDE SAKLANACAK

Babasının ölümünün ardından Mücteba Hamaney'in savaş süresince nasıl bir liderlik pozisyonubelirleyeceği merak ediliyor.

Mücteba Hamaney'in nerede saklanacağı, orduyu nasıl ve nerede komuta edeceğibelirsizliğini koruyor.

Mücteba Hamaney resmi fotoğrafını silahla verdi.

İSRAİL'DEN TEHDİT

Soykırımcı İsrail ordusu "Her halefi ve halef belirlemeye çalışan herkesi takip etmeye devam edeceğiz. Halef seçimi toplantısına katılmayı planlayan herkesi uyarıyoruz: Sizi de hedef almaktan tereddüt etmeyeceğiz. Bu bir uyarıdır." mesajıyla Mücteba Hamaney'i dolaylı olarak tehdit etmişti.

Müçteba Hamaney, Hamas heyetini ağırlarken

TRUMP'TAN VETO

ABD Başkanı Trump, "İran'da en olası halef Mücteba Hamaney ama bu kabul edilemez. Hamaney'in politikalarını devam ettirecek ve ABD'yi beş yıl sonra yeniden savaşa zorlayacak bir İran lideri istemiyorum." demişti.

Müçteba Hamaney'in Türkiye'ye yönelik kamuoyuna yansıyan bir beyanatı yer almıyor.

TÜRKİYE TAVRI MUAMMA

Mücteba Hamaney'in kamuoyu önünde Türkiye'ye yönelik doğrudan ve spesifik açıklamaları bulunmuyor.

Ankara'nın, Tahran'daki yeni dönemi, özellikle bölgesel istikrar, terörle mücadele ve enerji politikaları açısından yakından takip ederek, Türkiye'nin ulusal çıkarlarını koruyacak stratejiler geliştirmesi bekleniyor.

Mücteba Hamaney aynı zamanda İran'ın başkomutanı oldu.

YETKİLERİ CUMHURBAŞKANINDAN BİLE GENİŞ… YENİ BAŞKOMUTAN

İran'da seçimle iş başına gelen Cumhurbaşkanı sınırlı yetkilere sahipken, "liderlik makamı", bütün devlet organlarının üzerinde, sahip olduğu anayasal yetkilerle iç ve dış politika konularında son sözü söyleyen merci kabul ediliyor.

Cumhurbaşkanı dahil tüm devlet organlarının üzerinde bir otoriteye sahip ve "rehber" olarak adlandırılan devlet başkanı, İran Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı olarak iç güvenlik ve dış politika konularında da belirleyici rol oynuyor.

İran lideri, 88 kişiden oluşan ve halk tarafından 8 yılda bir seçilen Uzmanlar Meclisi tarafından seçiliyor. Bu meclise aday kişilerin çoğu lider tarafından belirlenirken Anayasayı Koruyucular Konseyi (AAK) tarafından da onaylanıyor. AAK'nin uygun görmediği kişiler, Uzmanlar Meclisi seçimlerine katılamıyor.

Devrim Muhafızları üzerindeki tesiri bilinen Mücteba Hamaney artık İran resmi ordusuna da komuta edecek.

ÇİFT BAŞLI ORDU SİSTEMİ

Klasik konvansiyonel askeri yapılanmalardan farklı olarak İran'da silahlı kuvvetler, "İran Ordusu" ve "İran Devrim Muhafızları Ordusu" olmak üzere iki ayrı ordudan oluşuyor.

Her iki ordunun kara, deniz ve hava kuvvetleri bulunuyor.

İran Ordusu, 1979 devrimi öncesi ülkede var olan ordunun devamı niteliğindeyken, Devrim Muhafızları Ordusu, 5 Mayıs 1979'da devrim lideri Humeyni tarafından kuruldu.

İran'ın resmi ideolojisinin muhafızları olarak bilinen Devrim Muhafızları Ordusu, ülkede ekonomi, siyaset ve medyada etkin bir yapıya sahip.

İranın yeni dini lideri Mücteba Hamaney oldu