ABD İran için düğmeye bastı: Trump'ın ekibinden müzakere hazırlığı

ABD'de Donald Trump yönetimi, üç haftayı geride bırakan savaşın ardından İran'la olası müzakerelerin çerçevesini şekillendirmeye yönelik ilk temaslara başladı. Axios'un, ABD'li yetkililer ve konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Washington'da hem askeri sürecin devamı hem de diplomasi seçeneğinin eş zamanlı olarak ele alındığı bir aşamaya geçildi.

Washington’un aklı Katar’da, gözü Tahran’da (Fotoğraflar Anadolu Ajansı'ndan alınmıştır)

SAVAŞ SÜRERKEN DİPLOMASİ ZEMİNİ HAZIRLANIYOR

Trump, cuma günü yaptığı açıklamada savaşı "sonlandırmayı" düşündüğünü belirtirken, ABD'li yetkililer çatışmaların iki ila üç hafta daha sürebileceğini ifade ediyor. Buna rağmen yönetim içinde, olası bir müzakere süreci için şimdiden hazırlık yapılması gerektiği görüşü ağırlık kazanmış durumda.

Bu kapsamda Trump'ın danışmanları, savaşın ardından oluşabilecek diplomatik zemini değerlendirmeye başladı.

KUSHNER VE WİTKOFF DEVREDE

Axios'un aktardığına göre, Trump'ın özel temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff, olası diplomatik girişimlere ilişkin görüşmelere dahil oldu. İki ismin, savaş öncesinde Cenevre'de sunulan şartlara benzer bir çerçeve üzerinde çalıştığı belirtiliyor.

KRİTİK BAŞLIKLAR: HÜRMÜZ, NÜKLEER PROGRAM VE VEKİL GÜÇLER

ABD'ye göre, savaşın sona ermesini sağlayacak herhangi bir anlaşmanın üç temel unsuru içermesi gerekiyor:

Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması

İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun kontrol altına alınması

Nükleer program, balistik füzeler ve bölgedeki vekil güçlere destek konusunda uzun vadeli kısıtlamalar

DOLAYLI TEMASLAR BAŞLADI

ABD ile İran arasında doğrudan bir temas henüz kurulmadı. Ancak Mısır, Katar ve İngiltere'nin iki taraf arasında mesaj taşıdığı belirtiliyor. Bu ülkeler, Washington ve Tel Aviv'e İran'ın müzakereye açık olduğunu ancak ağır şartlar öne sürdüğünü iletti.

İran'ın talepleri arasında ateşkes, savaşın yeniden başlamayacağına dair güvence ve tazminat yer alıyor.

WASHİNGTON'UN 6 MADDELİK ŞART LİSTESİ

ABD'li bir yetkiliye göre Washington, Tahran'dan şu taahhütleri talep ediyor:

Beş yıl boyunca füze programının durdurulması

Uranyum zenginleştirmenin tamamen sona erdirilmesi

Natanz, İsfahan ve Fordow'daki nükleer tesislerin devre dışı bırakılması

Santrifüj üretimi ve kullanımına sıkı uluslararası denetim getirilmesi

Füze sayısının 1000 ile sınırlandırılacağı bölgesel silah kontrol anlaşmaları

Hizbullah, Husiler ve Hamas gibi gruplara desteğin kesilmesi

İRAN'IN TALEPLERİ VE KARŞILIKLI GÜVENSİZLİK

İran tarafı ise geçmişte bu taleplerin çoğunu reddetti. Tahran yönetimi, daha önce müzakereler sürerken saldırıların gerçekleştiğini hatırlatarak Washington'a güvenmediklerini dile getiriyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, Hintli mevkidaşıyla yaptığı görüşmede, Hürmüz Boğazı'nda normalleşme için ABD ve İsrail'in saldırıları durdurması ve yeniden başlamayacağına dair garanti vermesi gerektiğini söyledi.

Trump ise İran'ın ateşkes ve özellikle tazminat taleplerine sıcak bakmıyor. Bir ABD'li yetkili, Trump'ın tazminat talebini "kabul edilemez" olarak değerlendirdiğini aktardı.

"TAZMİNAT" YERİNE "DONDURULMUŞ VARLIK" FORMÜLÜ

Bununla birlikte Washington'da bazı çevreler, tazminat meselesinin farklı bir terminolojiyle çözülebileceğini düşünüyor. ABD'li bir yetkili, İran'ın dondurulmuş varlıklarının iadesinin müzakere alanı yaratabileceğini belirterek, bunun siyasi açıdan "kelime oyunu" ile çözülebileceğini ifade etti.

EN BÜYÜK SORU: KİMİNLE KONUŞULACAK?

ABD yönetimi şu anda iki kritik soruya yanıt arıyor:

İran'da müzakere yetkisine sahip gerçek karar verici kim?

En uygun arabulucu ülke hangisi?

ABD'li yetkililer, daha önce arabuluculuk yapan Araghchi'nin karar verici değil, sadece mesaj ileten bir isim olduğunu düşünüyor.

ARABULUCULUKTA KATAR ÖNE ÇIKIYOR

Son nükleer görüşmelerde Umman arabulucu rolü üstlenmişti. Ancak Washington, karşılıklı güvensizlik nedeniyle bu kez farklı bir ülke arıyor. ABD'ye göre en güçlü aday Katar. Yetkililer, Katar'ın Gazze sürecinde güvenilir bir arabulucu olduğunu kanıtladığını vurguluyor. Ancak kaynaklara göre Doha yönetimi perde arkasında destek vermeye hazır olsa da resmi arabulucu rolünü üstlenmek istemiyor.

SÜREÇ HIZLANABİLİR

Axios'un haberine göre Trump'ın ekibi, İran'la müzakerelerin kısa süre içinde başlaması ihtimaline karşı hazırlıklarını hızlandırmış durumda. Washington'da, askeri sürecin devam ettiği bir ortamda diplomatik kapının açık tutulduğu değerlendiriliyor.