Her dikkat dağınıklığı DEHB değil! Çocukların odaklanmasını bozan 7 ebeveyn hatası

Son dönemde anne babalar çocuklarının dikkatlerinin dağıldığından ve odaklanamamalarından şikâyet ediyor. Bu sorunların sebebi tahmin edilenlerden çok farklı olabilir. Erken Çocukluk Eğitimi Uzmanı, Rehberlik ve Psikolojik Danışman Şule Erk, bu sorunun çözümü için anne babalara çok önemli bilgiler verdi. Şule Erk şunları söyledi:

"Çocuğum beş dakika bile yerinde duramıyor…","Bir işi bitirmeden diğerine geçiyor…", "Sürekli unutuyor…" Bu cümleler birçok ebeveyn için tanıdık.

Ancak her dikkat dağınıklığı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) anlamına gelmez. Bazen çocukların dikkatini bozan şey, onların doğası değil; içinde büyüdükleri yaşam düzenidir.

Erken Çocukluk Eğitimi Uzmanı, Rehberlik ve Psikolojik Danışman Şule Erk (Fotoğraflar: Takvim Foto Arşivi)

ÇEVRE ETKİSİNE BAKIN

Şule Erk, anne babalardan gelen bu şikâyetlerin benzerlerini öğretmenlerden de duyduklarını dile getirerek, "Öğretmenler çocukların dersi dinlerken çabuk koptuğunu, yönergeleri sonuna kadar takip edemediğini, başladığı işi bitirmekte zorlandığını ve sürekli başka şeylerle ilgilendiğini söylüyor. Bu noktada ailelerin aklına da çocuklarda dikkat eksikliği olduğu endişesi geliyor." dedi.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun (DEHB), uzman değerlendirmesi gerektiren nörogelişimsel bir durum olduğunu belirten Şule Erk şöyle devam etti:

"Ancak dikkat becerisini olumsuz etkileyebilen çevresel etkenler de vardır ve bunlar çoğu zaman gözden kaçar. Bir çocuğun dikkat becerisi zamanla gelişir. Okul öncesi dönemde uzun süre tek bir işe odaklanamaması çoğu zaman gelişimsel olarak normaldir. Ancak günümüzde çocukların dikkatini zorlayan uyaranların sayısı hiç olmadığı kadar arttı. Hızla değişen ekran görüntüleri… Arka planda sürekli açık duran televizyon… Aynı anda yapılan birçok etkinlik… Plansız günlük yaşam… Bütün bunlar beynin dikkat sistemini olumsuz etkileyebilir. Çocukların beyni, sürekli değişen uyaranlara alıştığında; kitap okumak, öğretmeni dinlemek veya bir yapbozun başında sabırla oturmak daha zor hâle gelebilir."

Bir çocuğun dikkat becerisi zamanla gelişir

5 ALTIN TAVSİYE

1. EKRAN SÜRESİNİ SINIRLANDIRIN

Özellikle okul öncesi dönemde ekranın süre ve içerik açısından kontrollü kullanılması, dikkat gelişimini destekler.

2. HER GÜN KİTAP OKUMA RUTİNİ OLUŞTURUN

Kısa sürelerle başlayın ve çocuğun ilgisine uygun kitaplar seçin.

3. GÜNLÜK DÜZEN OLUŞTURUN

Uyku, beslenme ve oyun saatlerinin mümkün olduğunca düzenli olması, çocuğun öz düzenleme becerisini güçlendirir.

4. TEK İŞE ODAKLANMASINI DESTEKLEYİN

Aynı anda birçok oyuncak ya da etkinlik sunmak yerine, bir etkinliği tamamlamasına fırsat tanıyın.

5. ŞÜPHE DUYUYORSANIZ UZMAN DESTEĞİ ALIN

Dikkatle ilgili sorunlar günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa, değerlendirme için çocuk ve ergen psikiyatristi veya ilgili uzmanlara başvurun.

Erken değerlendirme, doğru destek planının oluşturulmasına yardımcı olur.

Her hareketli çocuk dikkat eksikliği yaşamaz.

NASIL ANLARIZ?

Şule erk, bir çocukta dikkat dağınıklığı olduğunu anlamanın yollarını da şöyle anlattı:

Her hareketli çocuk dikkat eksikliği yaşamaz. Her dalgın çocukta da DEHB yoktur. Ancak aşağıdaki belirtiler farklı ortamlarda (evde, okulda, sosyal yaşamda) uzun süredir görülüyorsa, bir çocuk ve ergen psikiyatristi veya çocuk gelişimi konusunda uzman bir profesyonelden değerlendirme almak yararlı olabilir.

• Yaşına göre yönergeleri takip etmekte sürekli zorlanıyorsa…
• Başladığı işi sık sık yarım bırakıyorsa…
• Eşyalarını sürekli kaybediyorsa…
• Dinliyormuş gibi görünmesine rağmen söylenenleri kaçırıyorsa…
• Küçük ayrıntıları sık sık gözden kaçırıyorsa…
• Masa başı etkinliklerden çok çabuk sıkılıyorsa…
• Dikkatini toplaması gereken işlerde belirgin güçlük yaşıyorsa…
• Bu durum hem okul hem ev yaşamını etkiliyorsa…

Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz; ancak profesyonel değerlendirme için önemli ipuçları olabilir.

FARKINDA OLMADAN YAPTIĞIMIZ 7 HATA

1. Ekranı susturucu olarak kullanmak: Restoranda… Arabada… Misafirlikte… Sırada beklerken… Çocuk sıkılmasın diye hemen telefon uzatıyoruz. Oysa beklemek, dikkat gelişiminin önemli basamaklarından biridir. Her boşluk ekranla dolduğunda çocuk, kendi dikkatini yönetmeyi öğrenemez.

2. Aynı anda birçok uyaran sunmak: Bir yandan televizyon açık… Elinde tablet… Arka planda oyuncak ses çıkarıyor… Biz de sürekli konuşuyoruz… Bu kadar uyaran arasında beynin tek noktaya odaklanması giderek zorlaşır.

3. Çocuğun yerine sürekli işi Tamamlamak: "Dur, ben yapayım.", "Sen beceremezsin.", "Hızlı olsun." Bu cümleler iyi niyetli görünse de çocuğun dikkat süresini geliştirecek deneyimleri elinden alabilir.

4. Günlük rutinin olmaması: Uyku saatlerinin sürekli değişmesi… Yemek düzeninin olmaması… Plansız geçirilen günler… Düzenli rutinler, çocukların dikkat ve öz düzenleme becerilerini destekler.

5. Her isteğe anında cevap vermek: Beklemeyi hiç deneyimlemeyen çocuklar, dikkatlerini uzun süre aynı noktada tutmakta daha çok zorlanabilirler. Sabır, dikkatin de önemli bir parçasıdır.

6. Sürekli yönlendirmek: "Onu yap.","Bunu yap.", "Şimdi şuraya bak.", "Haydi bunu boya." Çocukların zaman zaman kendi oyunlarını kurmasına ve kendi dikkatlerini yönetmelerine fırsat verilmelidir.

7. Yetersiz uyku ve hareket: Yorgun bir beyin odaklanmakta zorlanır. Aynı şekilde gün içinde yeterince hareket etmeyen çocukların da dikkatlerini toplaması güçleşebilir.

Yorgun bir beyin odaklanmakta zorlanır.

HER SORUN DEHB DEĞİLDİR

Bazen çocuk; yetersiz uyuduğu için… Yoğun kaygı yaşadığı için… Aile içinde stres olduğu için… Görme veya işitme problemi bulunduğu için… Ya da sadece gelişim döneminin doğal özellikleri nedeniyle dikkatini toplamakta zorlanabilir. Bu nedenle çocuğa "dikkat eksikliği var" etiketi yapıştırmadan önce bütün tabloya bakmak gerekir.

En doğru değerlendirme, aile, öğretmen ve uzman gözlemlerinin birlikte ele alınmasıyla yapılır.

HER HAREKETLİ ÇOCUK DİKKAT EKSİKLİĞİ YAŞAMAZ ÖNCE KENDİNİZE BAKIN

Şule Erk, anne babalara da şu bilgileri verdi:

"Çocuklarımızın dikkatini güçlendirmek istiyorsak, önce kendi alışkanlıklarımıza bakmalıyız. Bazen çocukların dikkatini en çok dağıtan şey, onların karakteri değil; sürekli uyaranlarla dolu yaşam biçimimizdir. Çocuğun dikkatini geliştiren en güçlü araç ise pahalı oyuncaklar değil; sakin bir ortam, sabırlı bir yetişkin ve birlikte geçirilen nitelikli zamandır."

DİKKATİ GELİŞTİRİN

Şule Erk, dikkatin desteklenebilen bir beceri olduğunu belirterek şu bilgileri verdi:

"Birlikte kitap okumak… Yapboz yapmak… Kutu oyunları oynamak… Doğada vakit geçirmek… Resim yapmak… Hamurla oynamak… Bloklarla inşa etmek… Bütün bunlar çocuğun dikkat süresini ve planlama becerisini destekleyen doğal etkinliklerdir. Çocukların her dakikasını ekranla değil, deneyimle doldurduğumuzda dikkatleri de güçlenmeye başlar. Kısa sürelerle başlayın ve çocuğun ilgisine uygun kitaplar seçin. Uyku, beslenme ve oyun saatlerinin mümkün olduğunca düzenli olması, çocuğun öz düzenleme becerisini güçlendirir. Beklemeyi hiç deneyimlemeyen çocuklar, dikkatlerini uzun süre aynı noktada tutmakta daha çok zorlanabilirler."

TAKVİM UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN

SONRAKİ HABER

Hayran bıraka SOLOTÜRK gösterisi

ÖNCEKİ HABER

Çankırı merkezli 19 ilde yasa dışı bahis operasyonu

Simla Öğütcü Takvim.com.tr Yaşam