Gizli düşman "hipotiroidi"

Her türlü diyeti deneyip spor yapmanıza rağmen bir gram bile kilo veremiyorsanız kilo direnci sorununuz olabilir. Kilo direncinin en sık görüldüğü durumların başında hormanal kökenli kilo kazanımları geliyor. Bunlardan biri de hipotiroidi. Bu sorun vücudun kendini yanlış algılaması sonucu oluşuyor. Vücut kendi dokularına bilinmeyen nedenlerle yabancılaşıyor ve bu "yabancı" dokuyu bağışıklık sistemiyle vücuttan uzaklaştırmaya yönelik girişimler yapıyor. Bu doğrultuda bağışıklık sistemi vücudun aslında sağlam olan tiroid bezini tahrip ediyor ve işlevlerini daha az yapar hale gelmesine yol açıyor. İstanbul Cerrahi Hastanesi Dahiliye Bölümü'nden Dr. Hamdi Gök'e bu ciddi otoimmün hastalıkla ilgili en önemli belirtileri ve yapılması gerekenleri sorduk.

Kaç çeşit hipotiroidi hastalığı bulunuyor?
Hipotiroidi hastalığının en sık rastlanan nedeni tiroid bezinin kendisinde olan bir problem nedeniyle yeteri kadar tiroid hormonu üretememesidir. Buna "primer hipotiroidi" denir. Tiroid bezinin fonksiyonlarını kontrol eden vücudun diğer kısımlarında sorun bulunmaz. Salgıladıkları hormonlarla tiroid bezi fonksiyonlarını kontrol eden hipofiz veya hipotalamus kaynaklı hipotiroidilere (sekonder ve tersiyer) ise diğerine göre çok daha az rastlanır.

Bu sorunun ortaya çıkış sebepleri neler?
Otoimmün tiroidit (Hashimoto tiroidit) en sık görülen nedendir. Burada vücut, tiroid antijenlerini yabancı olarak kabul ederek kronik bir bağışıklık reaksiyonu oluşturur. Bu da zaman içerisinde tiroid bezinin tahrip olmasına yol açar. Nedeni bilinmiyor.Kalıtsal özellikler etkili olabilir. Bu nedenle anne veya babasında tiroid hastalığı olduğu bilinen çocukların otoimmün tiroidit açısından araştırılmaları gerekebilir.Hastalığın diğer nedenleri arasında doğum sonrası oluşan tiroidit, bazı coğrafi bölgelerde görülen iyot eksikliği, tiroid bezinin fazla hormon ürettiği bazı hastalıklarda kullanılan radyoaktif iyot tedavisi ve tiroid bezinin cerrahi olarak çıkarılması sayılabilir.

Doğumsal hipotiroidi nedir? Sebepleri, bulguları neler?
Doğumsal hipotiroidi, yeni doğan bebeklerde görülen tiroid hormonu eksikliğidir. Doğumsal olarak tiroid bezinin olmaması veya tiroid hormonları yapımında etkili olan enzimlerin yetersizliği gibi anatomik bir bozukluktan, iyod eksikliğinden veya gebelik sırasında annede görülen geçici veya kalıcı otoimmün tiroid hastalığından kaynaklanabilir. Tiroid hormonları bebeğin beyin ve sinir sistemi gelişiminde çok önemli rol oynadığı için gebelikte annede saptanan tiroid hastalıklarının tedavisi çok önemlidir. Tedavi edilmeyen vakalarda ciddi zeka geriliği ve asimetrik cücelik ortaya çıkar. Ülkemizde doğumdan sonra tüm çocuklarda tiroid hormon tetkikleri yapılır.

Hipotiroidi belirtileri neler?
Genellikle ilk bulgu fiziksel ve mental aktivitede yavaşlamadır. Konuşmada yavaşlama, hareketlerde azalma görülebilir. Başlangıç döneminde hastalığın bulguları çok belirgin olmayabilir. Ancak aşırı halsizlik ve sürekli uyku hali, konsantrasyon bozukluğu, depresyona eğimlilik, soğuk hassasiyeti, cilt kuruluğu, kabızlık, kilo artışı, iştah azalması, saç dökülmesi, göz kapaklarında şişme, adet düzensizlikleri ve kas ağrıları en sık görülen belirtilerdir. Cinsel isteksizlik, doğurganlığın azalması ve düşük yapma gibi bulgulara da rastlanabilir.

Hastalığın tanısında kullanılan testler neler?
Tiroid bezinin ürettiği hormonlar olan T3 ve T4 ve hipofiz bezi tarafından salgılanan TSH, tiroid bezinin fonksiyonlarını değerlendirmek için kullanılır. TSH'nız 3,5'tan yüksekse bu bulgu bir sorun olduğuna işaret edebilir. TSH 4,5'tan fazlaysa tiroid bezinde bir problem var demektir.

Hipotiroidi nasıl tedavi edilir?
Hastalığa yol açan sebebin saptanması önemlidir. Otoimmün tiroiditte ise yıllar içerisinde tahrip olduğu için tiroid bezi yeterli hormonu üretemez. Bu durumda hormonların ömür boyu, sabah aç karnına alınması gerekir. Bu, yerine koyma tedavisidir; başka bir deyişle, tiroid hormonu bir ilaç değildir, normalde herkeste bulunan bir hormondur. Tedavi bu hormonun eksikliğini giderir. Tedaviye düşük dozlarda hormon ile başlanması gerekir. Tiroid hormonları metabolizmayı hızlandıran hormonlar olduğu için özellikle kalp hastalarında riskli olabilir. Bu hastalarda alınan yüksek dozlar hayati tehlike yaratabilir. Hormon dozu kademeli artırılarak, ideal kan değerlerine bir-iki aylık süre içerisinde ulaşması hedeflenir. İki veya üç aylık aralıklarla doz ayarlanması için kan testlerinin yapılması gerekir. Değerler ideal düzeylere ulaştıktan sonra, bu aralıklar 6-12 aya çıkar.

Hipotiroidi hastalığı zamanla ya da uygun tedavilerle geçebilir mi?
Hipotiroidi çoğunlukla kalıcı bir hastalıktır ve ömür boyu dışarıdan hormon almayı gerektirir. Ancak bazı hastalıklarda (Subakut tiroidit ve sessiz lenfositik tiroidit gibi) geçici hipotiroidi görülebilir. Burada tiroid bezi kalıcı olarak tahrip olmadığı için oluşan hastalık geçicidir.

Beslenme tarzında değişiklik yapılması hipotiroidiyi düzenler mi? Yani hormon değerlerini normal ölçülere getirir mi?
Tiroid hormonları olan T3 ve T4, iyot içerirler. Yeterli iyot alamayan kişilerde, örneğin denizden uzak veya deniz ürünlerinin tüketilmediği coğrafi bölgelerde yaşayan kişilerde iyot eksikliğine bağlı guatr ve hipotiroidi görülebilir. Bu bölgelerde sofra tuzu, içme suyu ve süte iyot eklenerek guatr gelişimi önlenebilir. Hipotiroidinin en sık nedeni olan otoimmün tiroiditlerde ise beslenmenin herhangi bir etkisi yoktur. Dolayısıyla beslenmede yapılan herhangi bir değişiklik de hastalığın gerilemesinde ya da tedavisinde rol oynamaz.

Hipotiroidi sonra hipertiroidi'ye (tiroid bezinin olması gerekenden fazla çalışması) dönüşebilir mi? Otoimmün tiroidit hastalıklarında bu tip tablolar bazen oluşabilir. Ancak tiroid bezinin tamamen tahrip olduğu durumlarda böyle bir dönüşüm söz konusu olmaz.

Dışarıdan hormon alındığı sürece değerler normale döner mi?
Ağızdan alınan tiroid hormonları ile kan değerleri normale döner ve hastalığa ait semptomlar ortadan kaybolur. Belirli süre hormon kullanılması hastalığı ortadan kaldırmaz.

Hipotiroidi Belirtileri
•Ani kilo alma
•Diyete rağmen kilo verememe
•Ani öfke patlamaları
•Saç dökülmesi
•Uykusuzluk
•Çabuk yorulma
•Ciltte kuruluk
•Unutkanlık
•Uykuya eğilim

Düzenli Kontrolün Önemi
Sık görülmesi, kolay tanı konması, tarama yönteminin ucuz ve oldukça hassas olması ve durumun kolay tedavi edilebilir olması nedeniyle günümüzde hiçbir şikayet olmasa dahi 35 yaşından itibaren 5 yılda bir, 60 yaşından sonra iki yılda bir hassas TSH kan ölçümüyle tarama yapılması öneriliyor. Her türlü endokrinolojik bozukluk şüphesinde yapılan incelemelere TSH ölçümünün de eklenmesi durumun tanısı açısından önemlidir.