Isı okyanusları vurdu! Bilim insanları ilk kez bu kadar sert uyardı: Hız iki katına çıktı

Dünyanın yüzde 70'inden fazlasını kaplayan okyanuslar, gözle görülür bir hızla değişiyor. 100'den fazla uluslararası bilim insanının hazırladığı yeni rapor, denizlerin hızla ısındığını, deniz seviyelerinin yükseldiğini ve deniz ekosistemlerinin giderek daha büyük baskı altında kaldığını ortaya koydu. Uzmanlar, yaşanan dönüşümün yalnızca okyanuslarla sınırlı kalmayacağına dikkat çekerek şimdiye kadarki en sert uyarılardan birini yaptı.

Bilim insanları, okyanuslardaki hızlı değişim konusunda şimdiye kadarki en sert uyarılardan birini yaptı. (Foto: AA)

OKYANUSLARIN ISINMA HIZI İKİ KATINA ÇIKTI

Geçtiğimiz günlerde Mercator Ocean International tarafından yayımlanan 10. Copernicus Okyanus Durumu Raporu, uydular, şamandıralar ve sensörlerden elde edilen 40 yılı aşkın veriye dayanıyor.

Rapora göre okyanuslar, insan faaliyetlerinden kaynaklanan fazla ısının yaklaşık yüzde 90'ını emiyor. Ancak bu durum denizlerdeki sıcaklık artışını giderek hızlandırıyor.

Okyanusların ısınma hızı son 20 yılda yaklaşık iki katına çıkarken, deniz yüzeyi sıcaklıklarında 2023, 2024 ve 2026 yıllarında rekor seviyeler kaydedildi.

Mercator Ocean International Genel Direktörü Pierre Bahurel, okyanusların "gözlerimizin önünde dönüştüğünü" belirterek ısınma, deniz seviyesindeki yükseliş ve ekosistemlerdeki bozulmanın birbirine bağlı uzun vadeli değişimlerin göstergeleri olduğunu söyledi.

Okyanusların ısınma hızı son 20 yılda yaklaşık iki katına çıktı. (Foto: AA)

DOKUZUNCU YIL YENİ REKOR

CNN International'da yer alan habere göre rapordaki en dikkat çekici verilerden biri de okyanusların depoladığı ısı miktarı oldu. Dünya okyanusları yalnızca geçen yıl 23 zettajoule (ısı miktarı/enerji miktarı) ek ısı emdi. Bu, üst üste dokuzuncu yıl yeni bir rekor anlamına geliyor.

Bu devasa enerji miktarını anlamlandırmak için yapılan karşılaştırmalarda, okyanusların bir yıl boyunca emdiği ısının her saniye yaklaşık 12 Hiroşima bombasının patlamasına eşdeğer olduğu belirtiliyor.

Artan sıcaklıklar denizlerde sıcak hava dalgalarını tetiklerken daha güçlü fırtınaların oluşmasına, deniz canlılarının zarar görmesine ve deniz seviyelerinin yükselmesine katkıda bulunuyor.

Dünya okyanusları, insan kaynaklı fazla ısının yaklaşık yüzde 90’ını emiyor. (Foto: AA)

DENİZ SEVİYESİ YÜKSELİYOR

Küresel ortalama deniz seviyesi 1999'dan bu yana yılda yaklaşık 3,8 milimetre yükseldi. Toplam artış ise yaklaşık 10 santimetreye ulaştı. Üstelik rapora göre yükseliş hızı 2012 yılından bu yana daha da hızlandı.

Bu gelişme, özellikle kıyı bölgelerinde yaşayan yüz milyonlarca insan açısından önemli bir risk oluşturuyor. Buzulların ve buz tabakalarının erimesinin yanı sıra ısınan suyun genleşmesi de deniz seviyesindeki yükselişi hızlandırıyor.

Deniz seviyeleri yükselirken okyanusların asitlik oranı da giderek artıyor. (Foto: AA)

OKYANUSLAR DAHA ASİDİK HALE GELİYOR

Sorun yalnızca sıcaklık artışıyla sınırlı değil. Okyanuslar atmosferdeki daha fazla karbonu emdikçe deniz suyunun asitliği de artıyor. Rapora göre okyanuslar 1985 yılından bu yana yaklaşık yüzde 17 daha asidik hale geldi.

Okyanus asitlenmesi özellikle mercanlar, istiridyeler ve ıstakozlar gibi kabuk veya iskelet oluşturan canlılar açısından ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Bu canlıların kabuklarını ve iskeletlerini oluşturması ve koruması zorlaşıyor.

Akdeniz ve Karadeniz'de rekor sıcaklıkta deniz ısı dalgaları yaşandı. (Foto: AA)

AKDENİZ VE KARADENİZ'DE DE ALARM

Okyanuslardaki değişim Avrupa denizlerinde de kendisini güçlü biçimde gösteriyor. Rapora göre Akdeniz ve Karadeniz, 2024 yılında rekor deniz sıcaklık dalgaları yaşadı. Bazı sıcak hava dalgaları 30 günden fazla sürdü ve deniz suyu sıcaklıkları ortalamanın 4,6 derece üzerine çıktı.

Raporda yer alan uzmanlar, bunun münferit sıcaklık olayları olmadığını, devam eden okyanus ısınmasının deniz ekosistemlerinin maruz kaldığı koşulları kalıcı biçimde değiştirdiğini vurguladı.

Arktik bölgede deniz buzları hızla azalırken deniz ekosistemleri büyük baskı altında kalıyor. (Foto: AA)

FIRTINALAR VE AŞIRI HAVA OLAYLARI GÜÇLENİYOR

Isınan okyanuslar, aşırı hava olayları üzerinde de etkili oluyor. Raporda 2024 yılında İspanya kıyılarında etkili olan Louis Fırtınası örnek gösterildi. Fırtına bazı bölgelerde 8 metreye ulaşan dalgalara yol açarken bir kişinin ölümüne, geniş çaplı elektrik kesintilerine ve altyapı hasarına neden oldu.

Aynı yıl İsveç ile Finlandiya arasındaki Botni Körfezi'nde etkili olan şiddetli rüzgarlar da deniz seviyesinin yaklaşık 1,5 metre düşmesine yol açtı. Feribot seferleri 18 saat boyunca durduruldu.

ARKTİK BÖLGE HIZLA ISINIYOR

Okyanuslardaki en büyük dönüşümlerden biri Arktik bölgede yaşanıyor. Rapora göre Arktik deniz yüzeyi sıcaklıkları son 40 yılda yaklaşık 4,2 derece arttı. 1979-2025 döneminde ise aylık ortalama deniz buzu alanı her 10 yılda yaklaşık 190 bin mil kare azaldı.

Bu, her on yılda yaklaşık İspanya büyüklüğünde bir deniz buzu alanının kaybedilmesi anlamına geliyor.

Antarktika'da da benzer alarm işaretleri görülüyor. 2022 yılında deniz buzunun rekor seviyede düşük olması, imparator penguenlerinde ilk kez geniş çaplı üreme başarısızlığıyla aynı döneme denk geldi.

Uzmanlar, güçlü El Niño'nun okyanuslardaki sıcaklık baskısını daha da artırabileceği uyarısında bulunuyor. (Foto: AA)

EL NİNO TABLOYU DAHA DA AĞIRLAŞTIRABİLİR

Uzun vadeli okyanus ısınmasının üzerine bir de güçlü El Nino etkisi ekleniyor. Pasifik Okyanusu'nun ekvator boyunca normalden daha sıcak olmasıyla ortaya çıkan El Nino'nun, mevcut tahminlere göre kayıtlardaki en güçlü örneklerden biri olma yolunda ilerlediği belirtiliyor.

Bu durum okyanuslardaki sıcaklık baskısını artırırken dünyanın farklı bölgelerinde hava koşullarının daha da değişmesine yol açabilecek bir faktör olarak öne çıkıyor.

"UZAK BİR ÇEVRE SORUNU DEĞİL"

Raporda özellikle küçük ada devletlerinin karşı karşıya olduğu risklere dikkat çekildi. Deniz seviyesinin yükselmesi, daha şiddetli siklonlar, fırtına dalgaları ve mercan resiflerinin zarar görmesi, bu ülkeler açısından yalnızca çevresel bir mesele olmaktan çıkıyor.

Mercator Ocean International'dan Karina von Schuckmann, ada devletleri için okyanuslardaki değişimin acil bir ekonomik, kalkınma ve güvenlik sorunu haline geldiğini belirtti.

Bilim insanları, yaşanan değişimin hızının anlaşılabilmesi ve gelecekteki etkilerin öngörülebilmesi için okyanusların sürekli izlenmesi gerektiğini vurguluyor. Rapordaki ortak mesaj ise net: Okyanuslardaki değişim artık uzak bir geleceğin konusu değil, bugün yaşanan küresel bir dönüşüm.