PODCAST CANLI YAYIN

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası

Hava kirliliğini genellikle sadece gri gökyüzüyle ya da egzoz dumanıyla ilişkilendiririz. Oysa görünmeyen bu tehlike yalnızca akciğerlerimizi değil zihnimizi de etkiliyor. Pennsylvania Üniversitesi Perelman Tıp Fakültesi'nde yapılan dikkat çekici bir araştırma kirli havanın Alzheimer ve demansın ilerlemesini hızlandırabileceğini ortaya koydu. Peki havası en kirli ülkeler ve şehirler hangileri? Ve gelecekte bu tehlikenin etkilerinden korunmak mümkün olacak mı? İşte merak edilen araştırmanın sonuçları!

Giriş Tarihi:
Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 1

JAMA Neurology dergisinde yayımlanan çalışmada ince partikül madde olarak bilinen PM2.5'in beyin üzerindeki yıkıcı etkileri incelendi. Penn Medicine Beyin Bankası'nda 1999-2022 yılları arasında vefat eden 602 kişinin beyin dokuları analiz edildi. Araştırmacılar kişilerin ölümden önce yaşadıkları bölgelerdeki hava kirliliği düzeylerini belirleyerek, maruziyet ile beyin değişiklikleri arasındaki bağlantıyı değerlendirdi.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 2

Sonuçlar çarpıcıydı: PM2.5'teki her küçük artış, Alzheimer belirtilerinin daha ağır seyretme olasılığını %19 artırıyor. Ayrıca daha yüksek kirliliğe maruz kalan kişilerdehafıza kaybı, konuşma bozukluğu ve karar verme güçlüğü gibi bilişsel fonksiyonların daha hızlı zayıfladığı belirlendi.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 3

Bilim insanlarına göre demansın şiddeti ile hava kirliliği arasındaki ilişkinin yaklaşık %63'ü Alzheimer tipi beyin değişiklikleriyle açıklanabiliyor.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 4

8,1 Milyon Ölüm: Dünya Kirli Havaya Teslim

Hava kirliliği artık küresel bir sağlık krizi. Sadece son iki yılda, dünya genelinde 8,1 milyon kişi, Türkiye'de ise yaklaşık 127 bin insan bu görünmeyen tehlike nedeniyle hayatını kaybetti. 2024 yılındadünyanın en kirli havasına sahip ülkeler arasında Çad, Bangladeş, Pakistan ve Hindistan başı çekiyor.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 5

İşte 2024 IQAir Dünya Hava Kalitesi raporuna göre havası en kirli 15 ülke tablosu:

SıraÜlke
1Çad
2Bangladeş
3Pakistan
4Dem. Kongo Cum.
5Hindistan
6Tacikistan
7Nepal
8Uganda
9Ruanda
10Burundi
11Nijerya
12Mısır
13Irak
14Gana
15Endonezya
Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 6

Türkiye'nin Kara Tablosu: Temiz Hava Kalmadı

Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay, Temiz Hava Hakkı Platformu'nun (THHP) yayımladığı Kara Rapor 2025 verilerini paylaşarak çarpıcı bir gerçeği hatırlattı:

"Türkiye'de Dünya Sağlık Örgütü standartlarına göre havası temiz bir il kalmadı."

Rapora göre,Iğdır, Erzincan ve Kütahya en yüksek hava kirliliğine sahip iller arasında.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 7

Dahası Türkiye'de hava kalitesi ölçümleri halen düzensiz ve yetersiz yapılıyor. PM2.5'in ekonomiye yıllık maliyeti ise 138 milyar dolar bu da ülkenin 2024 GSYH'sinin yaklaşık %10'una denk geliyor.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 8

İstanbul'un Hava Karnesi: Nefes Almak Lüks Oldu

İstanbul'da durum da iç açıcı değil. Kartal, Esenyurt, Mecidiyeköy ve Yenibosna kirliliğin en yoğun ölçüldüğü ilçeler olurken, Büyükada, Şile, Kumköy ve Sarıyer nispeten daha temiz havaya sahip bölgeler olarak öne çıkıyor. Ancak "temiz" tanımı burada oldukça göreceli.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 9

Sultangazi'deki Cebeci taş ocakları nedeniyle ilçe halkı yılın 263 gününü kirli hava soluyarak geçiriyor. Uzmanlar, İstanbul'da kalp-damar hastalıklarıKOAH ve inme gibi rahatsızlıkların önemli bir kısmının hava kirliliğiyle bağlantılı olduğuna dikkat çekiyor.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 10

İşte 2024 yılında havası en kirli şehirler tablosu (Kaynak: IQAir 2024 Dünya Hava Kalitesi Raporu):

SıraŞehir ve Ülke
1Byrnihat, Hindistan
2Delhi, Hindistan
3Karağandı, Kazakistan
4Mullanpur, Hindistan
5Lahor, Pakistan
6Faridabad, Hindistan
7N'Djamena, Çad
8Loni, Hindistan
9Yeni Delhi, Hindistan
10Multan, Pakistan
11Peşaver, Pakistan
12Sialkot, Pakistan
13Gurgaon, Hindistan
14Ganganagar, Hindistan
15Hotan, Çin
16Greater Noida, Hindistan
17Bhiwadi, Hindistan
18Muzaffarnagar, Hindistan
19Hanumangarh, Hindistan
20Noida, Hindistan
Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 11

60 Bin Hayat Kurtarılabilir

THHP'nin hesaplamalarına göre, 2023 ve 2024 yıllarında hava kirliliğinebağlı erken ölümler sırasıyla 63 bin 851 ve 62 bin 644 kişi olarak kayıtlara geçti.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 12

Eğer PM2.5 oranı Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği 5 µg/m³ seviyesine indirilebilseydi Türkiye'de her yıl en az 60 bin kişinin hayatı kurtarılabilirdi.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 13

Ölüm oranının en yüksek olduğu il Osmaniye (%33,8). Ancak sayı bakımından zirvede yine büyük şehirler var: İstanbul, İzmir, Bursa ve Ankara.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 14

Hava kirliliği, KOAH ölümlerinin %41'inden, kalp hastalıklarının %27'sinden, inme vakalarının %27'sinden ve akciğer kanserlerinin %18'inden sorumlu. Üstelik demans riski de %8 artıyor.

Sessiz katil havada! 63 bin can gitti, milyonlar riskte... İşte Türkiye'nin en kirli illeri ve İstanbul’un ilçe ilçe alarm haritası - 15

Sessiz Bir Salgınla Karşı Karşıyayız

Bilim insanlarına göre, hava kirliliği artık sadece çevresel değil, nörolojik bir kriz. Bu görünmeyen düşman, şehirlerin üstünde asılı duran gri bir sis değil; beynimizin içinde biriken görünmez bir zehir.