Ay’da ilk hasat: Türk bilim insanları uzay koşullarında domates yetiştirdi

Ege Üniversitesi (EÜ) tarafından yürütülen ve TÜBİTAK tarafından desteklenen projede önemli bir gelişme kaydedildi. Bilim insanları, Ay ve Mars yüzeyini simüle eden regolit (uzay tozu/toprağı) üzerinde domates yetiştirmeyi başardı. İşte projenin perde arkası…

Ege Üniversitesi bilim insanları TÜBİTAK destekli projede Ay ve Mars yüzeyini simüle eden regolit üzerinde domates yetiştirmeyi başardı. Fotoğraf: Takvim.com.tr grafik servisi

📌 Uzay Tarımı Projesinin Detayları

Ege Üniversitesi Biyoloji ve Ziraat fakültelerinin ortaklaşa yürüttüğü çalışma, yaklaşık 15 ay önce ABD'den getirilen özel simülantlar (taklit topraklar) ile başladı. Proje, sadece bitki yetiştirmeyi değil, "ölü" kabul edilen uzay toprağını canlandırmayı hedefliyor.

Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, Doç. Dr. Barış Uzilday ve Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız yaklaşık 15 ay önce başlayan projeyi yürütüyor. (Fotoğraf:AA)

Önce "Öncü Bitkiler" Temizledi, Sonra Domates Geldi

Ege Üniversitesi (EÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday'ın yürütücülüğündeki TÜBİTAK destekli projede, Ay ve Mars regolitleri (yüzeydeki toz, toprak, kırık kaya) simülasyonunda domates yetiştirildi. Uzilday, aynı bölümdeki eşi Doç. Dr. Barış Uzilday ve EÜ Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız tarafından hazırlanan "Ay ve Mars Regolit Simülantlarının Ekstremofit Öncül Bitkiler Kullanılarak Tarıma Elverişli Hale Getirilmesi ve Regolit Simülantlarında Yetiştirilen Bitkilerde Stres Yanıtlarıyla İlişkili Sinyal Yolaklarının Araştırılması" adlı proje çerçevesindeki çalışmalar sürüyor.

Ay ve Mars toprağı, yüksek metal ve tuz içeriği nedeniyle bitki yetiştirmeye uygun değil. Türk bilim insanları bu sorunu çözmek için "Ekstremofit" adı verilen süper dayanıklı bitkileri kullandı.

Proje kapsamında ABD'den getirilen simülant topraklar önce ekstremofit adı verilen dayanıklı bitkilerle tuz ve ağır metallerden arındırıldı.

Domates besin değeri ve moleküler yapısının incelenebilirliği nedeniyle uzay tarımı çalışmaları için model bitki olarak seçildi. (Fotoğraf:AA)

Neden Domates Seçildi?

Proje yürütücüsü Doç. Dr. Uzilday, uzayda mikro yer çekimi altında bitki yetiştirmenin kısıtlı olduğunu ancak koloniler için sürdürülebilir gıdanın şart olduğunu vurguladı. Domates, hem besin değeri hem de moleküler yapısının incelenebilirliği sayesinde uzay tarımı çalışmaları için kritik bir model oluşturuyor.

"Bundan sonraki aşamalarda meyvelerin kalitesini ve moleküler mekanizmalarını araştıracağız. Elde edilen veriler, insanların Ay ve Mars'ta kuracağı kolonilerde doğrudan kullanılacak."

Domates besin değeri ve moleküler yapısının incelenebilirliği nedeniyle uzay tarımı çalışmaları için model bitki olarak seçildi. (Fotoğraf:AA)

❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1️⃣ Regolit nedir?

Ay, Mars veya asteroitlerin yüzeyinde bulunan; toz, kırık kaya ve topraktan oluşan tabakadır. Organik madde içermez.

2️⃣ Uzay toprağında neden hemen ekim yapılamıyor?

Toprakta doğal bir canlılık yoktur; aksine bitkiler için zehirli sayılabilecek kadar yüksek metal ve tuz içerir.

3️⃣ Hasat edilen domatesler yenilebilir mi?

Şu anki aşamada bilim insanları domateslerin kalitesini ve moleküler yapılarını analiz ediyor.

Tüketilebilirliği bu testlerden sonra netleşecek.