Ezan ve edeb

İslam dinindeki hükümler ve uygulamalar farklı açılardan farklı kategoriler içinde mütalaa edilirler. Bunlar mükellefler açısından ele alındığı zaman farz, vacip, sünnet... haram, mekruh... gibi isimlerle anılırlar. Bir de İslam dininin simgesel nitelikte, o dinin göstergesi olarak değerlendirilen sembolleri vardır. Bunlara din dilinde "Şiâr" denir. Bu kelimenin çoğulu "Şeâir" dir. Kullanımda "Şeâir-i İslâmiyye", "islâmî simgeler", "islâmî semboller" olarak ifade edilirler. Şeair, ki bu kelime ve türevleri Kur'an-ı Kerim'de de geçmektedir, çoğu kere sosyolojik yapıda kişisel farz ve vaciplerden öne geçer ve âdeta dinin göstergesi manzarasını taşır. Sosyolojik anlamda Şeair, bir din mensupları açısından çok büyük bir anlam taşımaktadır. İslmiî Şeâirin önemi çok büyük olanlarından biri, ve hatta birincisi, "Ezan" dır. Bunu takiben cami ve minareler gelir. Bu yüzdendir ki İstiklal Marşı Şairimiz: O ezanlar ki şehâdetleri dinin temeli, Ebedî, yurdumun üstünde benim, inlemeli. beytini, İstiklal Marşı'mızın içinde zikretmiştir. Çünkü bir bakışta, cami ve minare, ezan sesi... O bölgenin Müslümanlara ait olduğunun göstergesidir. Ezan, din dilinde vaktin sünnetidir. Bir bölgede ezan okunduğu zaman, müslümanların artık kendilerinin tek tek ezan okumaları gerekmez. (Sünneti Kifâye)

GÜZEL SESLE OKUNMALI
Ezanda esas olan, gönüllere hitap eden güzel bir ses ve nağmelerle Müslümanları namaza davettir. Bu yüzden, sevgili peygamberimiz, sesi çok güzel olan Hz. Bilal-i Habeşî'yi ezan okumakla görevlendirmiştir. Yüksek volüm ve terbiye edilmemiş ses ile ezan, ezan yerine geçer ama ruhları etkileyen manevi tesiri hafifler, davet edici güzelliği ortadan kalkar. Hatta rahatsız edici bile olacağı için olumsuz etkisi de söz konusudur. Ayrıca başkalarını rahatsız etmek İslami Edeb açısından da doğru değildir. "Bu benim ibadetimdir. Rahatsız olsalar da katlanmak zorundadırlar." düşüncesi, ne Cenab-ı Hakk'ın Kur'an-ı Kerim'deki öğütlerine ve ne de sevgili peygamberimizin tavsiyelerine, ne de İslam'ın ruhuna uygun değildir. Güzel okunan ezanları dinleyerek hayran olan ve Müslümanlığı seçen nice kişiler vardır. Bunun içindir ki Diyanet İşleri Başkanlığı'mız, müteaddid genelgelerle hoparlör kullanımı, ezan okumada dikkat edilecek esaslar vb. konuları kamu oyuna ve bütün müftülüklere bildirmiştir. Zaman zaman açılan hizmet içi eğitim kurslarında da bu uygulamaların eğitimi yapılmaktadır.

MERKEZİ EZAN SİSTEMİ
Ne var ki birçok yerde, kalifiye eleman yetersiziğinden, bazen de cemaatten meraklı-heyecanlı bazı kişilerin ısrarlarından kaynaklanan bu rahatsız edici yüksek volümlü ve çirkin sesli durumu ortadan kaldırmak için bir çok il ve ilçede o bölgenin en seçkin müezzin, hafız ve sanatçılarının okuduğu merkezi ezan sistemine geçilmiştir. Ben dolaştığım bölgelerde bu sistemin fevkalade güzel ve başarılı olduğunu müşahade ettim. Bu uygulamanın çok isabetli ve hatta Hz. Peygamberin tavsiyesindeki espriye daha uygun olmasına karşın bazı vatandaşlarımızın aksi yönde bunu da tenkid etmelerini izah etmek kolay değildir. Son olarak şunu söylemek gerekir ki İslam dininde ister ibadet olsun, ister şiâr olsun, hepsinde esas olan EDEB'dir. Boşuna dememişler EDEB YÂ HÛ...