İşe girişte yeni dönem: İşveren de uyuşturucu testi istiyor | Talep 6-7 katına çıktı

Son dönemde gündeme gelen uyuşturucu operasyonları, yalnızca güvenlik birimleri ve magazin dünyasını değil, iş hayatını da doğrudan etkilemeye başladı. Birçok işletme işe alım süreçlerinde yeni bir döneme girdi. Daha önce yalnızca sürücülük, güvenlik ya da ağır sanayi gibi sınırlı alanlarda talep edilen uyuşturucu madde testleri, artık birçok sektörde işe giriş prosedürlerinin parçası haline gelmeye başladı. Sağlık raporunun yanına eklenen bu testler, bazı şirketlerde yazılı şart olarak prosedürlere girerken, bazı firmalarda mülakatın ilerleyen aşamalarında zorunlu bir kriter olarak adaylara iletiliyor. Laboratuvar firmaları da bu yöndeki mevcut talebin 6-7 kat arttığını söylüyor.

Birçok şirket artık işe alımlarda madde testi istiyor. (Görseller AA'dan alınmıştır)

TOPLU TEST KAMPANYASI!

İstanbul'da faaliyet gösteren bir laboratuvar firması işveren taleplerinde son aylarda talepte yaşanan artış nedeniyle laboratuvarların kurumsal paketler hazırladığını, toplu test anlaşmaları yaptığını, hızlı sonuç garantisi sunduğunu ve iş yerlerine mobil numune ekipleri göndermeye başladığını ifade etti. Bu gelişme, madde testinin bireysel sağlık kontrolünden çıkıp kurumsal risk yönetiminin parçasına dönüştüğünü gösteriyor.

FİYATLAR NE DURUMDA?

Sabah'tan Metin Can'ın haberine göre iş dünyasında bu testin adı "Bağımlılık Yapıcı Madde Tarama Testi" olarak geçiyor. Türkiye'nin en büyük laboratuvarlarından birine giderek hem test örneklerini hem de analiz süreçlerini yerinde inceledik. Laboratuvar yetkililerinin verdiği bilgilere göre, yalnızca İstanbul'da her gün 20 binden fazla işveren talepli uyuşturucu tarama testi gerçekleştiriliyor. Bağımlılık yapıcı madde testlerine olan artış bu alanda hizmet veren laboratuvar sektörlerinde de bir yarışa neden olmuş durumda. Birçok laboratuvar Google'a ilan vererek üst sıralarda yer almaya çalışıyor. Bu firmalardan biri olan Galenlab'ın "uyuşturucu madde testi SGK'lıya indirim fırsatı" başlığıyla verdiği ilanlar gelinen durumu da gözler önüne serdi.

TÜPRAŞ STAJYERLERDEN İSTİYOR

Testler özellikle enerji, sanayi, lojistik, savunma, kimya ve ağır sanayi sektörlerinde yaygın olarak uygulanıyor. Türkiye'nin en stratejik kuruluşlarından biri olan Tüpraş'ın stajyerler dahil tüm adaylar için bu testleri zorunlu hale getirdiği öğrenildi. Kurum yetkilileri de bu uygulamayı doğruladı. Özellikle büyükşehir belediyelerine bağlı ulaşım kurumlarında son yıllarda düzenli testlerin yapılmaya başladığı, son iki yılda bu nedenle yaklaşık 50 kişinin işine son verildiği belirtiliyor. TCDD'nin ise madde kullanımına yönelik kontrolleri işe alım kriterleri arasında üst sıraya taşıdığı görülüyor. Savunma ve havacılık sanayii gibi kritik üretim alanlarında faaliyet gösteren ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi kurumlarda da çalışan güvenliği ve üretim güvenliği kapsamında madde kullanımına yönelik denetimlerin yeni yıl itibarıyla hem işe alımda hem de mevcutta daha sistematik hale geldiği dile getiriliyor. Uygulamanın en hızlı yayıldığı alanların başında güvenlik, sağlık, lojistik, enerji, ağır sanayi, savunma ve yazılım sektörleri geliyor. Uzmanlara göre bu alanlarda çalışanların dikkat seviyesi ve karar alma kabiliyeti yalnızca şirket performansını değil, doğrudan insan hayatını, kamu güvenliğini ve veri bütünlüğünü etkiliyor. Sanayi tesislerinde makine operatörlerinin küçük bir dikkat kaybının ciddi iş kazalarına yol açabildiği, bilişim alanında çalışan bir personelin tek bir hatasının milyonlarca veriyi riske atabilir. ExxonMobil, BP, UPS ve FedEx gibi küresel şirketlerde ise bu testler standart olarak isteniyor.

FİYATI 2.200 TL CİVARINDA

Laboratuvar kaynaklarına göre testlerin piyasa fiyatı ortalama 2.200 TL civarında. Ancak büyük şirketlerin toplu anlaşmalar yapması halinde fiyatlar daha düşük seviyelere çekilebiliyor. Testler çoğunlukla, idrar analizi, kan analizi ve tükürük testiüzerinden gerçekleştiriliyor. Laboratuvarlar, KVKK kuralları gereği test sonuçlarının yalnızca test yapılan kişiye teslim ediyor. Sonuçların işverene iletilmesi için kişinin açık rızası gerekiyor. Bu nedenle sonuçlar çoğu zaman, kişiye kapalı zarfla veriliyor. Dijital ortamda sadece kişisel erişime açılıyor. Çalışan isterse işverene elden teslim ediyor. Yetkililer ayrıca bu testlerin hukuki bir cezai sorumluluk doğurmadığını, yalnızca işe uygunluk değerlendirmesinde kullanıldığını belirtiyor.

HUKUKTA YERİ VAR

Hukuki açıdan bakıldığında ise işverenlerin adaylardan madde testi talep etmesi tamamen yasak değil. Ancak bu uygulamanın işin niteliğiyle bağlantılı olması, adayın açık rızasının alınması ve sonuçların gizli tutulması gerekiyor. Keyfi test taleplerinin özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması açısından sorun doğurabileceği ifade ediliyor. Buna karşın iş güvenliği gerekçesi bulunduğunda işverenin test talebinde bulunmasının önünde bir engel olmadığı vurgulanıyor. Hukukçular, işyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulmasının İş Kanunu'nun 25/II maddesi kapsamında ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış sayıldığını, bu durumda işverenin çalışanı tazminatsız olarak işten çıkarabileceğini hatırlatıyor.