Türkiye’nin geleceği Beylikova’da şekilleniyor! A Haber nadir elementlerin kalbine indi

Elektronikten savunma sanayiine, elektrikli araçlardan yenilenebilir enerjiye kadar birçok stratejik sektörün temel hammaddesi olan nadir toprak elementleri, Türkiye'yi küresel pazarda güçlü bir oyuncu haline getirmeye hazırlanıyor. A Haber ekibi, dünyanın dikkatle izlediği Eskişehir Beylikova'daki dev rezerv sahasını görüntüledi.

A Haber, ekran görüntüsü

TEKNOLOJİDE YENİ DÖNEMİN ANAHTARI
Beylikova'da çıkarılan nadir toprak elementleri, Türkiye'nin teknoloji, sanayi ve sağlık alanlarında yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. İşlenecek rezervlerin yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülmesiyle Türkiye, küresel tedarik zincirinde stratejik konum kazanacak. Uzmanlara göre bu kaynaklar, savunma sanayiinde kullanılan radar sistemlerinden elektrikli araç bataryalarına kadar birçok ileri teknoloji ürünün üretiminde kritik rol oynayacak.

A Haber, ekran görüntüsü

CEVHERLERDEN YÜKSEK KATMA DEĞER

A Haber mikrofonlarına konuşan Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Maden Mühendisliği Öğretim Üyesi Profesör Doktor Muammer Kaya şunları söyledi:

Eskişehir'in Beylikova ilçesi, Kızılcaören Köyü Devebağırtan Tepe civarında bulunan nadir toprak elementleriyle ilgili bir örneği burada görüyoruz. Burada mor renkli bir florit cevherleşmesi içinde nadir toprak elementleri bulunabilmektedir. Nadir toprak elementleri bildiğimiz gibi itriyum, skandiyum ve 15 lantan minerali içeren stratejik bir mineraldir. Bu toplam sayı 17 elementi içermektedir. Bu 17 elementin yaklaşık 7 ile 10'u buradaki, Beylikova'daki cevherden ekonomik olarak üretilmesinin mümkün olabileceği düşünülmektedir. Türkiye'nin birçok yerinde tabii madenler açısından çok zengin bölgelere sahibiz. Özellikle Sivrihisar civarının jeolojik olarak hem altın hem nadir toprak elementleri ve bunun yanında da radyoaktif mineral olan toryum açısından zengin olduğu bilinmektedir.

DÜNYA TEKELİNDE DENGE DEĞİŞİYOR

Paranız olsa da size madenler bazen verilmiyor da. Yani nadir toprak elementlerinin stratejik ve kritik olarak adlandırılmasının nedeni budur. Çünkü dünyada jeopolitik olarak her yerde bulunmuyor. Oldukça sorunlu bölgelerde bulunuyor. Paranız olsa da bunu alma şansınız olmayabiliyor. Özellikle Çin daha önceleri de kota koydu ve birtakım ekstra vergiler koyarak bu minerallerin size satılmasını ve bunlardan yapılan nihai ürün olan kalıcı mıknatısların fiyatlarını tabii ki çok fazla arttırıyor. Bu sadece bir taş değil. Aslına baktığınız zaman bir meta değil; jeopolitik kaldıraç ve bir endüstriyel silah diyebiliriz aslında. Fiyatları 15 bin dolarla 77 bin dolar arasında değişiyor. Tabii Çin ülke olarak bunda tekel konumunda olduğu için bazen kota koyabilmekte, yani paranız olsa da bu ürünü size satmayabilmekte veya ekstra vergiler de koyabilmektedir.

ÜRETİM SÜRECİ VE SAFLAŞTIRMA

Tabii bu tür cevherleri tüvenan (zenginleştirilmemiş) olarak satmak yanlış olur. Mutlaka bunları mümkün olduğu kadar uç ürün halinde satmamız lazım. Bunların uç ürünleri genellikle nadir toprak oksitler formunda satılıyor ve bu saflığını da yüzde 99,5'lara kadar çıkarılması gerekiyor. Burası Eti Maden tarafından işletilecek bir maden sahası. Çünkü radyoaktif ürün bulunan madenler şu anki Maden Kanunu'na göre devlet tarafından işletilmesi gereken madenler kategorisinde bulunuyor. Buradaki cevher açık maden işletme yöntemiyle üretilecek ve daha sonra bu cevher zenginleştirme işlemine tabi tutulacak. Boyutu ufalanacak, kırma, öğütme aşamalarından sonra kavurma işlemi, liç işlemi ve florit ve barit için de flotasyon yöntemiyle florit, barit konsantreleri üretilecek. Nadir toprak elementleri liç, kavurma artı liç işlemleri sonucunda saflaştırıldıktan sonra ya solvent ekstraksiyonu veya oksalat çöktürme yöntemlerinden biriyle yüzde 99,5'luk mertebelerine getirilirse uç ürün haline getirilip piyasaya satılacak.

BİLİM VE SANAYİ EL ELE GELECEĞİ ŞEKİLLENDİRİYOR

Bu stratejik kaynak, aynı zamanda Türkiye'deki bilimsel ve teknolojik gelişmeleri de tetikliyor. Eskişehir Teknik Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, bu elementleri kullanarak geleceğin teknolojileri üzerine çalışıyor. ASELSAN ile ortak yürütülen projeler kapsamında, savunma sanayiine yönelik optik sistemler ve yapay zeka uygulamalarında kullanılabilecek gelişmiş transistörler geliştiriliyor. Ayrıca, elektrikli araçlarda ve enerji depolama sistemlerinde devrim yaratabilecek, daha uzun ömürlü ve yüksek performanslı süper kapasitörler ve batarya teknolojileri üzerine de önemli araştırmalar yapılıyor. Eskişehir Valisi Hüseyin Aksoy, projenin Türkiye'nin ekonomik gücünü ve dünyadaki stratejik konumunu pekiştirecek önemli bir fırsat olduğunu belirtti. Beylikova'daki bu dev rezerv, sadece bir madencilik faaliyeti olmanın ötesinde, Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığını kazanması ve "Türkiye Yüzyılı" hedeflerine ulaşmasında bir mihenk taşı olarak görülüyor.

A Haber, ekran görüntüsü

NADİR ELEMENTLERİN İŞLENDİĞİ LABORATUVAR A HABER'DE

A Haber ekibi, nadir elementlerin işlendiği laboratuvarı da görüntüledi. Eskişehir Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Feridun Ay, saflaştırılmış ender toprak elementleri üzerinde yürütülen araştırmalara değindi:

"Saflaştırılmış ender toprak elementlerini kullanarak bunlara yeni kullanım alanları yaratmak, yeni aygıtlar üretmek ve bunların araştırma-geliştirme ortamlarını üniversitemizde gerçekleştiriyoruz."

Prof. Ay, bu elementlerin günümüz teknolojisinde geniş bir kullanım alanına sahip olduğunu vurguladı:

A Haber, ekran görüntüsü

Elektrikli araç teknolojisinde de bu elementlerin kritik öneme sahip olduğunu belirten Ay, şu ifadeleri kullandı:

"Elektrikli araçların motorlarında yer alan güçlü mıknatıs parçalarında, batarya malzemelerinde katkı olarak yine bu elementler kullanılıyor. En yaygın yöntem, mıknatısların oluşturduğu manyetik alanı güçlendirmek için neodimyum ve bor katkısı yapmaktır. Aynı prensip rüzgar türbinlerinde ve küçük motorlarda da uygulanıyor."

Beylikova'daki nadir toprak elementi tesisiyle Türkiye, sadece maden üretiminde değil, yüksek teknoloji malzemeleri üretiminde de kendi ekosistemini kurarak küresel rekabette güçlü bir konum elde etmeyi hedefliyor.

A Haber, ekran görüntüsü

"DÜNYA PAZARINDA GÜÇLÜ AKTÖR OLACAĞIZ"
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen proje kapsamında Beylikova'da inşa edilen tesis, tam kapasiteyle faaliyete geçtiğinde Türkiye'nin nadir toprak elementleri işleme kapasitesini dünya ölçeğine taşıyacak. Yetkililer, bu sayede Türkiye'nin dışa bağımlılığının azalacağını, enerji teknolojilerinde ise bölgesel bir merkez haline geleceğini vurguluyor.

A Haber, ekran görüntüsü

BEYLİKOVA HALKINDAN ENGELLEMELERE TEPKİ
Ancak Türkiye'yi stratejik ligde üst sıralara taşıyacak bu yatırımın önünde yerel düzeyde engelleme girişimleri yaşandı. CHP'li Eskişehir Büyükşehir Belediyesinin proje alanıyla ilgili aldığı bazı kararlar tepkilere yol açtı. "Yeraltı kaynaklarının yerin altında durmasının kimseye faydası yok" diyen Beylikovalılar, tesisin ülke ekonomisi için büyük önem taşıdığını belirterek çalışmalara destek verdiklerini ifade etti.

Nadir toprak elementlerinin etkin biçimde işlenmesiyle Türkiye, enerji teknolojilerinden savunma sanayiine uzanan geniş bir yelpazede dışa bağımlılığını azaltarak, yüksek teknoloji üretiminde yeni bir döneme adım atmayı hedefliyor.

Berat Albayrak, AA

TEMELLERİ BERAT ALBAYRAK DÖNEMİNDE ATILDI

Türkiye'nin stratejik yeraltı kaynakları arasında yer alan Eskişehir Beylikova'daki nadir toprak elementleri sahasında yürütülen çalışmaların temeli, Berat Albayrak'ın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı döneminde atılmıştı.

Bölgedeki sondaj faaliyetleri, 2010'lu yıllarda Albayrak'ın talimatıyla başlatıldı. O dönemde denizlerde "Mavi Vatan" konseptiyle yürütülen doğalgaz aramalarına paralel olarak, karada da nadir toprak elementlerinin keşfine yönelik kapsamlı bir arama ve sondaj süreci başlatılmıştı.

Berat Albayrak, o yıllarda yaptığı açıklamalarda, Türkiye'nin yalnızca hammadde çıkaran değil, bu madenleri yüksek teknolojili ürünlere dönüştürebilen bir ülke haline gelmesi gerektiğini vurgulamıştı. Albayrak, "Bu teknolojiyle dönüştürdüğünüz zaman, 2 bin 200 dolarlık bir hammaddeyi 400 bin dolara satabilecek bir güce erişiyorsunuz. Üstelik bu, yalnızca parayla da elde edilecek bir teknoloji değil." ifadelerini kullanmıştı.

Bugün Beylikova'da yürütülen üretim ve arıtma çalışmaları, o dönemde atılan adımların somut sonuçları olarak değerlendiriliyor. Nadir toprak elementlerinin işlenmesiyle elde edilecek yüksek katma değerli ürünlerin, Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik bağımsızlığına önemli katkı sağlaması bekleniyor.