Hasan Kalyoncu Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Murat Aslan ABD seçim sonuçlarını TAKVİM'e değerlendirdi

Amerikan halkı bu seçime nasıl bir ortamda girdi?
Amerika bölünmüş durumda. Bir kısmı Trump'ı bir kısmı da Biden'i destekliyor. Burada ideolojik arka planları var. Trump taraftarları eski güney kültürünü yani beyaz üstünlüğünü ön plana çıkaran daha çok kapitali benimsemiş bir kitle. Biden taraftarları ise azınlıklar, göçmenler, siyahiler ve aynı zamnda da kuzey kültürünü benimsemiş eğitimli kesimler. Eğer toplumsal bağlamda arka planlar artarsa siyasete bu mutlaka yansıyor. Radikal gruplar olursa da derinleşebiliyor.

Amerika neden bölündü?
Trump'ın özellikle başkanlığı süresince radikal söylemleri, ırkçılık bağlamında bazı söylemleri tölere etti. Güneyli eski askerlerin heykelleri indirildi Trump bunlara karşı durdu. Çünkü oradan oy alıyor ve ve o kültür eski güneyden geliyor. Amerikan halkı arasındaki bölünmüşlük gidiş gelişler yaşatıyor.

Amerika'da ırk eşitiği, yürütülen hizmetler eşit şekilde yapılmıyor. 1960'larda siyahilere haklar tanınmaya başlamış olsa da bugün sosyal tabana hala sızmamış durumda. Siyahilere tanınmayan haklar toplum içerisinde ne kadar çok bölünmüşlüğü de göstermekte.

AMERİKAN SEÇMENİNİN ÇOĞUNLUĞU DEMOKRAT'TIR

Biden neden kazandı?
Biden, birincisi şehirlerden oy alıyor. Şehirlerde eğitimli insanların oranı oldukça yüksek. Kırsallarda daha seyrek nüfus yaşıyor ve orada da Latinler gibi azınlıklar da var. Demokrat oylar geleneksel Cumhuriyetçi oylardan fazladır. Trump'un başkan olması aslında büyük bir meydan okumadır. Kırsaldaki muhafazakar çiftçilere giderseniz Trump'ı bulursunuz, azınlık, siyahi ve New York 5. Caddeye gierseniz orada da Demokratlar'ı bulursunuz.

Trump'ın propagandası ve sahadaki eylemler, azınlık ve göçmen kitleyi daha çok hedef aldı. Bu durum kırsalda toplumun beyaz üstünlüğüne inanan kesim arasında popüler bir hale geldi. Ama şehirlerde aynı şekilde karşılanmadı.

İkinci konu ise; Amerika'da Trump başa geçtiği andan itibaren Trump aleyhine ciddi söylem üretildi. Trump seçilir seçilmez yalancı olduğuna dair sosyal medyadan videolar yayınlandı. Trump'ın iç çelişkilerini gündeme getirdiler. Devlet içerisindeki uyumsuzluğu gündeme getirdiler. Mesela Suriye konusunda Pentagon ile Trump'ın ters düşmesi... Çok yakınında çalışanları kendisi atamasına rağmen sürekli değiştirmesi. Böyle bir durum doğal olarak başkanın seçmen tarafından sorgulanmasına neden oldu. Belki de en önemli konu, seçimlere Ruslar'ın müdahale ettiğine dair Demokratlar'ın müthiş bir kampanya yapmaları... Olay mahkemeye aksetti, bu sırada Trump'ın gafları ortaya çıkarıldı. Trump'ın geri düşmesine neden olan bence en önemli olay intikam alma isteği oldu. Böyle bir strateji toplum tarafından tepkiye neden oldu.

Beyazlar'ın azınlığa düşme endişelerinin olduğu söyleniyor. Trump bu konuya mı odaklandı?
Evet Amerika'da böyle bir algı var. Göçmen meselesi de yaşanıyor. Meksika sınırına duvar örme işide buradan çıkıyor.

Amerika'nın gerçek realitesi issizlik. Amerika,

Hollywood filimlerinde gösterildiği gibi değil. Asli kaygı işsizliktir.

BİDEN OBAMA POLİTİKALARINI DEVAM ETTİRECEKTİR

Bu seçimler dünya için ne anlam ifade ediyor?
Obama döneminde Biden'in da parçası olduğu Demokrat Parti yönetimi uluslararası sistemle entegre olmuş ve sistemi yöneten bir aktör konumundaydı. Ayrıca Nato gibi Birleşmiş milletler çatısı altında kendisi için algılanan aktörlerle dahi görüşebildi ve uzlaşmaya varabildi. Ayrıca Obama'nın vaadlerini de müttefikleri ile uyum içerisinde yerine getirdiğini gördük. Trump'ta öyle bir durum söz konusu olmadı. Trump daha fevri, vaadlerine sıkı sıkı bağlı aynı zamanda da meydan okuyan bir lider konumundaydı. Obama ve Trump dönemi taban tabana zıt eğilim resmediyor bize.

Geçmişte eğer böyle bir politika izlenmişse Biden döneminde de aynı politikanın devam ettirilecektir. Trump'ın yıktıklarının yeniden yerine konması öncelik olarak gündemde olacaktır.

Burada genelleme yaparak Amerika Birleşik Devletleri'nin dış silyasetini tahmin etmek büyük bir hata olur. Her sorun bazında ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.

Çin ilişkileri nasıl olacak?
Çin Soğuk Savaş sonrasında Amerikalılar'ın en muhtemel rakip idi. Çin'i eski Sovyetler Birliği'nin yerine koyarak tehdit olarak algılamaya başladılar. Nato çercefesi içinde senaryolarda Çin'e doğrudan vurgu yapmasalar da Çin'i ima edecek, İran'a doğrudan vurgu yapmasa da İran'ı ima edecek Amerikalılar'ın okumaları oldu. Ekonomik ve finansal risk hayal edilemeyecek seviyede. Çin'in Amerikan bonosu stoğunu ve nakit dolar stoğunu dikkate alırsanız ABD üzerinde büyük baskı kuracaktır. Biden, Trump'tan farklı bir politika izleyebilir.

Orta Doğu ne olur?
Orta Doğu Barış Planı bugün çökmüş durumda. Trump'ın damadı Kushner tarafından gündeme getirildi. Zengin Arap devletlerinin parasıyla finanse edilecek bir barış planı uygulamaya sokulmak istendi. O da geri tepti. Ama bu girişimin İsrail meyvelerini aldı.

BİDEN'İN İSRAİL POLİTİKASI TRUMP'TAN ÇOK FARKLI

Biden'in İsrail politikası ne olacak?
Biden'in İsrail politikası Trump'tan çok farklı. Trump'ın uygulamaya çalıştığı politika bugün tamamen bitmiş durumda. Biden geçmişte Gold Mayer ile konuşurken Menahem Begim ile restleşecek duruma gelmişti. İsrail'i özellikle bu yasa dışı yerleşimler konusuda bayağı bir sıkıştırmıştı. Başkanlık koltuğuna oturunca ben nasıl bir politika izleyeceğini çok merak ediyorum.

Öngörünüz ne olur?
Öncelikle İsrail'in iç siyasi gelişmelerine bakar. İsrail'de bugün anlaşmaya dayalı bir koalisyon var. Bir erken seçim olur ve düzgün ilerlerse koalisyon anlaşmasının gereği yerine getirilirse Biden'in barış Planı gibi girişimleri gündemine almayacağını düşünüyorum. İsrail'de radikalizm var. Bu eğilimlerde artış olursa biraz frenlemeye çalışabileceğini de düşünüyorum.

OBAMA DÖNEMİ HASMANE TUTUMU DEVAM EDECEKTİR

Biden'in Türkiye tavrını biliyoruz. Biden Türkiye konusunda nasıl bir tavır alacak?
Türkiye ile Amerika Suriye konusunda net olarak karşı karşıya geldiğini biliyoruz. Sadece Suriye politikası değil daha bir çok olaylarda da karşı karşıya geldi. Türk halkının zihninde bir algı oldu. FETÖ'nün ABD'de tutulması. Gezi Olayları'nın ajite edilmesi. 17/25 Aralık Olayları... Ve 15 Temmuz meselesinin Amerika Birleşik Devletleri desteklendi yada cesaretlendirilmesi. Bunlar toplumun algısı. Bu algı Türk zihniyetinde yargılamaktadır. Şimdi Amerika'nın bu işlere karışıp karışmadığını bilemem. Ama o olaylar olduktan sonra verilen tepkiler çok cılız kaldı. Dolayısıyla Obama yönetiminin Türkiye'ye karşı hasmane ve net bir tutum sergilemesi gözlerden kaçmadı.

TÜRKİYE'Yİ BÖLGEDE KONTROL EDEMEDİLER

Bunun nedeni nedir?
Bunun nedeni kontrol edilemeyen bir devletin Amerikan çıkarları için bölgedeki riskleridir. Bu çok açık bir durumdur. Biden seçilmeden önce New York Times toplantısında sızan video ve Biden'in Danışmanı Mc Gormik'in Suriye politikası ile ilgili açıklamaları, Doğu Akdeniz'de Rum- Yunan tezlerine destek vermesi gibi ayrıntılara dikkat ederseniz Biden'in Türkiye'ye yönelik eylemlerinde Obama döneminden farklı bir politika uygulayabileceğini düşünmüyorum. Net bir şekilde Türkiye'nin Doğu Akdeniz politikasına karşı durmak isteyecektir. Suriye'deki daha önceki politikalarını gerçekleştirmek isteyecektir.

Uzlaşma olma ihtimali var mı?
Eğer akli selim insanlar bir araya gelirse tabi ki neden uzlaşmasın.

RUSYA, AMERİKA İÇİN KÜÇÜK LOKMA DEĞİLDİR

Biden'ın Rusya'ya karşı ciddi bir tavır almayı planladığını görüyoruz. Türkiye olmadan Rusya'ya karşı tavır alabilecek midir?
Rus- Amerikan ilişkilerini değerlendirirken, iki ülkeyi fil gibi düşünmek lazım. Bu iki filin birbirlerine karşı mücadele ederken öncelikli olarak çok dikkatli olurlar. Biden, Putin alyhine ne derse desin, Rusya gibi bir ülkeyi üçüncü dünya ülkesi gibi bir statüye sokup davraanamaz. Amerikan zihniyetinde Rusya hakir görülen bir devlet. Gelişmekte olan ve rantiyer( enerji kaynaklarına bağlı) dolayısıyla hassasiyetleri var. Dolayısıyla dha önce yaptıkları gibi Rusya'yı enerji alanında sıkıştıracaklarını düşüşnüyorum. Rusya hala ne olursa olsun kolay bir lokma değil. Açık açık tehdit etmek, köşeye sıkıştırmanın Amerika'nın yapabileceği en kötü şeylerdir.

Rusya'nın aynı zamanda Suriye'ye indiğini Akdeniz'de bir güç haline geldiğini dikkate almak lazım. O yüzden Biden'in Rusya konularında adımlarını çok tereddütlü ve dikkatli atacağını düşünüyorum.

Seçim sonuçlarına göre Temsilciler Meclisi'nin Demokratlar'da, Senato'nun Cumhuriyetçiler'de olması Türkiye için olumlu bir durum mudur?
Türkiye'ye karşı bugüne kadar yapılan yasama düzenlemelerin tamamına yakını partiler üstü olarak ele alındı. Demokrat ve Cumhuriyetçiler'in birlikte ortaklaşa aldıkları kararlardır. Eğer siyasi uçurum artarsa Demokrat ve Liberaller arasında anlaşmazlıklar Türkiye konusunda iki tarafı karşı karşıya getirebilir. Ama şu ana kadarki manzarada getirmeyecek gibi görülüyor. Biden iktidara gelince Trump marjinal hale gelecek. Cumhuriyetçi parti'nin iç dengeleri ortaya çıkacaktır. Olumlu bir etki olabilir fakat ben çok büyük bir etki olacağını düşünmüyorum. Türkiye meselesinde her iki partide Rum ve Ermeni lobilerine, ve zihinlerinde oluşmuş Türk algısına odaklanıyor. Türkiye için çok büyük bir avantaj olacağı kanısında değilim.

Türk-Amerikan ilişkileri'nin çok gerilimli devam edeceğini mi düşünüyorsunuz?
Türk-Amerikan ilişkileri önümüzdeki bir kaç sene içerisinde yeniden heseplaşma şeklinde karşı karşıya gelip, oturup konuşulacaktır. Eğer uzlaşı masa da sağlanamaz ise Soğuk savaş olarak nitelendirilmese de düşük yoğunluklu bir mücadele şeklinde sahada kendini hissettirecektir.

BİDEN-TÜRKİYE GERİLİMİ LİBYA'DA BAŞLIYOR

Libya konusunda farklı bir durum olabilir mi?
Bugün Libya'da çok büyük bir olaylar dönüyor, kamuoyunun ne yazık ki dikkatinden kaçıyor. Libya Diyalog forumu biliyorsunuz 9 kasımda toplanıyor. Tamamen ABD'nin inisiyatifi beraber toplanıyor. Ulusal Mutabakat Hükümetine yüzde 39 Temsiliyet hakkı verdiler, yani azınlık durumuna düşürdüler. Yüzde 61 ile de Hafter yanlılarını forumda temsiliyet verildi. Ve bu forumda alınan kararlar da süratle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde karar olarak çıkarılacak. Alın size Türk- Amerikan rekabetinin adayı ve örneği. Bu olay Biden ile Türkiye arasında net bir husus. Eğer forum neticesinde alınan kararlar Rusya engeline takılmaz ise Güvenlik Konseyi'nden geçirilince Amerika ile karşı karşıya gelecektir. Türkiye Ulusal Mutabakat Hükümetini destekleyen tek devlet durumunda. Aynen Suriye'de olduğu gibi.

NASIL OLUYOR? / ALİ DEĞERMENCİ