Sıradaki deprem orada! Uzmanlar feryat etti! O fay hattındakiler dikkat! "Burası kırılır..."

Kahramanmaraş merkezli depremlerle ilgili önemli tespit ve analizler yayınlanmaya başladı. Uzman isimlerin depremin ve artçılarının araştırmasını gerçekleştirmesi ile sarsıntının yapısına dair geçmişteki uyarılarla bugünkü tepkisi karşılaştırıldı. Jeolog Prof. Dr. Naci Görür'de ülke genelinde olası deprem beklenen bölgeleri de harita da göstererek 'Maraş depremi bizim için gelmekte olduğunu bağıran depremdi' dedi. İşte uzmanlar tarafından paylaşılan riskli bölgeler...GAZİ Üniversitesi Deprem Mühendisliği Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde görevli Doç. Dr. Bülent Özmen 'bu örneği olmayan bir deprem' dedi. İşte ayrıntılarBU KADAR BÜYÜK OLMASI BEKLENMİYORDU Gazi Üniversitesi Deprem Mühendisliği Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde görevli Doç. Dr. Bülent Özmen, büyük yıkıma yol açan depremlerin meydana geldiği Doğu Anadolu Fayı'nda MTA ve AFAD'ın, bilim insanlarının çalışmaları olduğunu söyleyerek, 'Sismik boşluk olduğu birçok haritayla ortaya çıkarıldı. Aslında deprem bu bölgede bekleniyordu; ama bu kadar büyük olması beklenmiyordu' dedi. Bölgedeki fay hattının deprem öncesi beklentisi ile sonrasındaki tepkisi nasıl oldu? Neden bu kadar şiddetli depremler oldu ve sadece 9 saat arayla iki büyük deprem yaşanması olağan bir durum mu? İşte Türkiye'yi kahreden depremlerle ilgili çarpıcı ayrıntılar...114 İLE 1544 YILINDA DEPREM Bu bölgenin uzun yıllar deprem olmaması nedeniyle bilim insanları tarafından 'sismik boşluk' olarak gösterildiğini ve deprem olma olasılığının da yüksek olduğunun dile getirildiğini vurgulayan Özmen, 'Bu fayın 'Pazarcık' denilen segmenti 1114 ve 1544 yıllarında 2 büyük deprem yaşamış; 1544 yılından günümüze kadar geçen 480 yıllık süreç içerisinde de burada herhangi bir hasar verici deprem olmaması nedeniyle de burada gerilim birikmiş ve büyük bir depremle bu gerilim boşaldı ve bölgeyi de ciddi bir şekilde etkiledi' dedi.'TÜRKİYE'DE BİR İLK VE ÇOK ÇOK ENDER OLAN...' Doç. Dr. Özmen, 'Bu aslında Türkiye'de ve o bölgede bir ilk. 9 saat arayla iki büyük depremin meydana gelmiş olması çok çok ender rastlanacak bir olay. Doğu Anadolu Fayının yılda kayma hızı 9 milimetre. Yani bu kayma hızına bağlı olarak yer kabuğunda gerilim birikiyor ve sabah meydana gelen depremin tetiklemesiyle de ve bölgede gerilimin birikmesine bağlı olarak da 2'nci büyük deprem başka bir fay hattında gerçeklemiş oldu. Bunun, tetiklemeye bağlı olarak gerçekleştiğini söyleyebiliriz. İki büyük depremin art arda meydana gelmesi Türkiye'de bir ilk oluyor. Bu anlamda da bakıldığında bir ilk olarak kayıtlara geçmiş durumda' diye konuştu.'MARMARA DEPREMİNNDEN DAHA BÜYÜK' Doç. Dr. Özmen, Kahramanmaraş merkezli depremin, 1999 Marmara Depremi'nden daha büyük olduğunu belirterek '10 ilde de hasar yarattı bu deprem. Bu illerin nüfuslarına baktığımız anda da 13,5 milyon, yani yaklaşık 14 milyona yakın kişinin doğrudan bu depremlerden etkilendiğini söyleyebiliriz. Bu açıdan da bakıldığı anda son 100 yılın etkileme alanı ve nüfus açısından da en büyük depremlerden.''MARMARA'DA DEPREM TEHLİKESİ DEVAM EDİYOR' Doç. Dr. Özmen, 2 depremin olası Marmara Depremi'ni tetikleyeceği yönündeki iddialara ilişkin de 'Doğu Anadolu Fayı'nda meydana gelen bir depremin Marmara Denizi'nde deprem üretme potansiyeli olan fayları tetikleme olasılığı yok.''Bunlar birbirinden bağımsız şekilde gelişen ve işleyen faylar ama şunu net olarak söyleyebiliriz ki zaten yapılan bütün çalışmalar da bize bunu gösteriyor; Marmara Denizi'nin deprem tehlikesi bu depremlerden önce neyse aynı yükseklikte yine devam ediyor.'CELAL ŞENGÖR'DEN UYARI 'Depremin ne zaman olacağını bilmem mümkün değil' 'Burada üç tane levha var. Yeşil Anadolu levhası. Lacivertle gösterilen Adana levhası. Kırmızı Arap levhası. Arap levhası aşağı doğru kaydı ve deprem yarattı. Boşluğu kapatmak için Anadolu fayı yanal atılım yaptı. Ders kitaplık bir örnektir bu. Üçlü eklem etrafında deprem nasıl incelenir? Tam ders kitaplık bir örnek bu... Adana bu hareket yüzünden hem sıkışıyor hem Doğu batılı açılıyor.Dolayısıyla Adana, Akkuyu oraların hepsinde bir tehlike var. Ama bu yarın olacak diye bir şey yok. Hangi şekilde enerjinin boşalacağını bilemiyoruz.''ŞİMDİ HATAY DAHA RİSKLİ, ADANA'YA DİKKAT' Şengör şöyle konuştu: Bu beklenmeyen bir şey değildi. Aşağı yukarı 1513'den beri ciddi büyük bir depremin olmadığı durum. Biraz önce Murat Bardakçı haber verdi, 1940, 1941'de ciddi depremler olmuş. Bu boyutta olduğunu zannetmiyorum. Burada 500 yıldır ciddi deprem yok. Elazığ kaydıysa, bunun devamının gelmesi lazım. Elazığ'da kayma hareketini burada karşılayacak başka bir şey yok. Faylar var burada. Uzun zamandır buralarda depremler olmamış. Neredeyse 1939 Erzincan depremine yakın geliyor. Depremin ilginçliği üçlü eklem etrafında iki tane depremi tetiklemiş olmasıdır. Burada üçlü eklemin nasıl çalıştığı konusunda önemli bir depremdir bu. Şimdi Hatay daha riskli. Adana'da olabilir. Antakya'da da olacak. Bununla ilgili zaman vermek mümkün değil.Hiçbir deprem şu tarihte olacak demek mümkün değil. Depremi önceden kestirmek hava durumunu kestirmek gibi değil.'Ülkemizde yer bilimleri camiası hem sismologlar, hem jeologlar hem yer bilimciler. Araştırmanın içinde olanlar. Literatürü takip eden insanlarımızın mutabakat sağladıkları bir konuydu. Maraş depremi bizim için gelmekte olduğunu bağıran depremdi. Ben ilk kez kendi medyamda, yani Twitter'da attım hem de çıktığım televizyonlarda 'Doğu Anadolu fayı uyandı' diye. Doğu Anadolu Fayı ile Kuzey Anadolu Fayı Bingöl Karlıova'da birleşiyor. İki fay da doğrultu atımlı karakterli. Birbirine sürtünerek hareket ediyorlar. Elazığ fayı uyandı dedim ve dikkatli olmak lazım. Elazığ fayının bir anlamda kardeşi Kuzey Anadolu Fayı, bütün enerjisini 20. asırda boşalttı, Marmara hariç.'DOĞU ANADOLU'YU DEPREME BOĞUP... Jeolojik dönemlerde, tarihi dönemlerde zincirleme depremler ürettiğini biliyoruz. Doğu Anadolu Fayı'nda bir korkum olduğunu söyledim. Karlıova'dan başlayıp Akdeniz'e kıra kıra gidecek dedim. Doğu Anadolu'yu depreme boğup öyle enerjisini boşaltacak, dikkatli olalım dedim. ENERJİ BİRİKMİŞ Elazığ depremi, Maraş tarafına, Erkenek, Hatay tarafına enerji transfer etmiş olabilir. Mevcut biriken enerjiyi artırmış olabilir. Dolayısıyla deprem yaratabilir dedim. Bu uyarıyı ilk 2020'de yaptım. Her gün her ay ne zaman imkan olduysa söyledim. Bu ülkede gün geçmiyor ki, 4 veya 4'ün üzerinde deprem olmasın. Maraş'taki depremi bekliyorduk. Çok komplike düşünüp, bilim adamı pozlarına girmeye gerek yok. Doğrultu atımlı faylar enerjisini boşaltırken, yüzde 20'sini uca doğru enerjisini bir miktar gönderiyor. Oralarda en son deprem 1514. Çok fazla sene geçmiş. Enerji birikmiş, 'kırıldım, kırılacağım' noktasına gelmiştir. İşin esbab-ı mucibesi bu.BURASI KIRILIR! 'Karlıova'dan Doğu Anadolu Fayı Maraş'a kadar geliyor. Türkiye'deki yer bilimleri camiasının farklı görüşleri var. Celal Şengör ve ben aynı şeyi düşünüyoruz ama farklı düşünen arkadaşlarımız var. Doğu Anadolu Fayı'nı Hatay'a götüren bir kabul de var. Ölüdeniz fayı ve Hatay graderi Doğu Anadolu Fayı olarak devam eder. Bu faylar levha sınır faylarıdır. Ölüdeniz Fayı Afrika ile Arap levhasının sınırı. Ölüdeniz Fayı Batı'dan Afrika ve Arabistan'ın sınırıdır. Kuzeydeki sınır da bu bindirme fayıdır. Kahramanmaraş'ta Anadolu, Arap ve Afrika levhasının birleştiği bir yer var.' 'Ama, en ağırlıklı olarak Erzincan, Bingöl, Karlıova arasında Yedisu fayının bulunduğu yer var. kuzey Anadolu fayı üzerinde. En son 1790'larda olmuş. Burası yakında kırılır. Bir tarih vermek doğru değil. Ancak çok beklemeyeceğimizi düşünüyorum.' Prof. Dr. Yener Üşümezsoy, Adana hattına dikkatleri çekti. Adana hattının stres yüklendiğini belirten Üşümezsoy, sıradaki depremin o hatta olabileceğini vurguladı. 'ADANA HAVZASI STRES YÜKLENDİ' ''Dün kırılan Sürgün-Ceyhan hattı kırılan ikinci faydı. İlk fay ise Pazarcık-Adıyaman-Gölbaşı fayıydı. Bundan sonraki deprem stresinin güneye yani Ölüdeniz-Akdeniz-Kıbrıs fayına olabileceğini vurguladık. Göksun-Andırın hattında da bir riskin olduğunu söyleyebiliriz. Elbistan bloğu batıya doğru kayarak depremi oluşturmuştu. Elbistan-Afşin bloğunun batıya doğru kayması Adana Havzasını, kuzeyden gelen fayları stres yükledi.'' Elbistan bloğunun kuzeyindeki Sarız fayı, Adana havzasına doğru ilerleyen bir stres yaratıyor. Bu artçı depremlerin yöneleceği kesin. Diğer taraftan ise Amanos bloğunun doğu kesiminde olan bu deprem, Amanos bloğunun batı kesimindeki Osmaniye çukur alanı ve İskenderun çukur alanındaki çökmelere sebep olacak depremlerin olacağını vurgulamak gerekir. Bu anlamda Adana havzasının güneyindeki İskenderun ve Osmaniye bölümü gibi kuzeyindeki alandan gelen bölgeler de stresle yüklenmiş durumdadır.'''ADANA DEPREM RİSKİ TAŞIYOR' 'Sarız, Tufanbeyli, Saimbeyli gibi fay sistemleri çatallanarak Adana Havzasına giren faylardır. Birincil ağırlıkta olan ilk sistem Göksun yüksek stresle yüklenmiş, onu dıştan çeviren ikincil sistem ise Saimbeyli, Tufanbeyli, Sarız fayları olarak Kayseri bloğunun Adana'ya doğru ilerleyerek Adana'nın deprem riski taşımasına sebep olmaktadır. Diğer bir stres alanı ise Ovacık fayı ve onunla bağlantılı kuşaktır. Bu sebeple Yedisu fayı bu depremden etkilenebilir. Ovacık fayı da bu stresin içindedir. Malatya'dan Ovacık'a giden bu hat da risk taşıyan bir hattır. 'Arap plakası doğuya doğru kayıyor. Bu Adıyaman, Gölbaşı ve Pazarcık kırılmasını yarattı. Bundan sonraki deprem Çelikhan'dan Doğanşehir, Elbistan, Çardak, Göksun, Andırın hattı. Bu kızak boyunca Malatya ve Afşin bloğu batıya doğru kayıyor. Yani Adana'ya doğru giden kesim. Kayseri, Sarız, Tufanbeyli, Saimbeyli fayları ise Adana'ya doğru kaymaktadır. Bu anlamda kat katlı bir kızak şeklinde bir Toros bloğu parçalar halinde batıya ve güneybatıya doğru ilerleyerek, Çukurova Havzası'nın içine doğru akmaktadır.''ADANA VE HATAY DAHA RİSKLİ HALE GELDİ Prof. Dr. Naci Görür ise, 10 ilin etkilendiği depremlere ilişkin olarak, 'En büyük tehlike bu saatten sonra artçılar. Şimdiden uyarıyorum Adana ve Hatay daha riskli hale geldi' dedi.