Osmanlı'da Ramazan Bayramı nasıl kutlanırdı?

Osmanlı'da Iyd-ı fıtr olarak bilinen Ramazan Bayramı, devlet ricalinden köylere kadar türlü şenlik ve törenlerle kutlanıyordu. Osmanlı İmparatorluğu'nda Ramazan bayramının başlaması için Şevval Ayı'nın girdiğinin işareti olarak hilalin çıkması beklenirdi. Eğer Ramazan'ın 29'unda hilal görülmezse, Ramazan'ın 30'unda top atılarak ertesi günün bayram olduğu ilan edilirdi. Arife günü, ikindiden itibaren Ramazan Bayramı'nın üçüncü günü akşamına kadar her gün top atılırdı. Bayramın ilanıyla beraber tüm camilere kaftan giydirilir, minareler fener gibi aydınlatılırdı. Başta İstanbul olmak üzere her şehirde Arife günü hamamlar sabaha kadar açık olurdu.Şekerci dükkanları da geç vakte kadar çalışırdı. Bayram sabahı gün ağarmadan davulcular namaz için halkı uyandırırlardı. Ardından toplar atılarak halk sabah namazına çağrılırdı. Bayram kutlamasının özel kanunu vardı Bayram törenleri o kadar önemliydi ki, hazırlıklar Osmanlı Devleti'nin ilk Kanunnamesinde dahi yerini almış; törenin ne şekilde yapılacağı ve merasim heyetinin kimlerden oluşacağı titizlikle belirlenip kararlaştırılmıştı. Osmanlı tarihi boyunca sarayda,başkentte ve yöneticilerin bulunduğu bütün merkezlerde bayram, daima törenle kutlanırdı. Padişah sabah namazını sarayda Hırka-ı saadet dairesinde kılar, sonrasında saraylılar ve devletin ileri gelenleri ile mehter marşı eşliğinde bayramlaşır, hediyeler dağıtır ardından bayram namazına gitmek üzere hazırlanırdı. Ayasofya, Sultanahmet veya Süleymaniye'ye büyük bir alayla gidilirdi. Bayram alayından sonra topluca yemekler yenir, bazen padişahlar halkın da katılabildiği şenlikler düzenlerdi. Burada orta oyuncular, gölge oyunları, meddahlar ve esnaf hünerlerini gösterirdi, güreş izlenirdi. Sarayda Ramazan Bayramı'nda hafif şeylerin yenmesi için hazırlık yapılırdı. Kurban Bayramı'nda ise daha etli şeyler hazırlanıyordu. Helva ve lokum çeşitleri ile kaymaklı ve cevizli baklava en başta gelirdi. Ayrıca meyveli veya baharatlı çok çeşitli şuruplar hazırlanırdı. Taze kahve mutlaka ikram edilirdi. Osmanlı'da bayramlarda memur ve subaylara ikramiye verilir, fakirlere bağış yapılır, hapishanelerdeki mahkumlara helva dağıtılırdı. Bayram nedeniyle, cezasının üçte ikisini çekmiş mahkumların bir kısmı da affedilirdi. Evlerde ise Ramazan ayının ortasında başlayan bayram hazırlıkları, ev temizliği ile başlardı. Yeni giysiler alınır veya dikilmeye başlanır, pırıl pırıl ayakkabılar bayram sabahını beklerdi. Bayramda gelecek misafirler için yemekler, ikram edilecek şekerler, kolonyalar alınırdı. Bayram günü geldiğinde, önce bayram namazına gidilir, ardından mezarlıklar ziyaret edilirdi. Bayram namazına gitmeden önce, bu gün oruç olmadığını belirtmek için, bir iki lokma yemek tercihen hurma yenilmesi adeti vardı. Bayram namazını kadınlar da cami etrafındaki pencere ve damlardan izlerdi. Ardından evde topluca yemek yenir, bayramlaşma faslı başlardı. Eller öpüldükçe bayram harçlıkları toplanırdı. Çocuklara çeşitli hediyeler verilir, kapıya gelen davulcu, bekçi, çöpçü gibi kişiler de bahşiş toplardı. Bayram boyunca tüm halk eş, dost, akraba ziyaretleriyle birbirlerinin bayramını kutlar, bu ziyaretler esnasında önce şeker, ardından da kahve ikram edilirdi. Bazı yörelerde gençler ve çocuklar eğlensin diye meydanlarda şenlikler kurulurdu. Buralarda buluşulur, oyunlar oynanır, şarkılar söylenir, dans edilir, evlenme çağındaki gençler birbirlerini tanıma olanağı bulurdu. Müslümanlar zekat görevini de bu bayramda yerine getirirler, fitre ve sadakalarla ihtiyacı olanlara yardım edilirdi. Küs olanlar varsa köyün yaşlıları ve ileri gelenlerinin araya girmesi ile barıştırılırlardı. Bayramın ilk günü At meydanı (Sultanahmet Camisi önündeki alan), oyuncakçılarla, her çeşit yiyecek ve şerbet satanlarla dolardı. Çörekler, şekerli kaymaklar, kızartmalar ve halkın en çok yediği kebaplar bol bol halka sunulurdu.