Osmanlı döneminde Mimar Sinan'ın bilinmeyen deprem sistemi şoke etti! Yapılar yüzyıllardır bu yüzden dimdik ayakta! Depremden önce...

Kahramanmaraş merkezli depremler 10 ilimizi derinden sarstı ve yıkımlar meydana geldi. Özellikle yeni inşa edilen binaların yıkılması, akıllarda soru işaretleri bıraktı. İstanbul, tarihi boyunca birçok büyük depremle sarsılmıştır. Ancak, Mimar Sinan'ın estetik ve mühendislik becerilerini bir araya getirdiği eserleri bundan etkilenmemiştir. Peki, Mimar Sinan'ın sırrı ne? İşte deprem sistemine dair merak edilenler... Türkiye'nin güneyinde meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki iki şiddetli depremin ardından depreme dayanıklı bina teknolojileri merak konusu oldu.Sosyal medyada bazı kullanıcılar, tüm dünyada depreme dayanıklı raylı bina sistemleriyle bilinen Japonları konuşuyor. Bazı kullanıcılar ise Japonlardan çok önce benzer bazı teknolojilerin Mimar Sinan tarafından geliştirildiğini ve yaptığı camilerde kullandığını söylüyor.Kayseri'nin Ağırnas köyünde 1490'da doğan Mimar Sinan, Yavuz Sultan Selim zamanında devşirme olarak İstanbul'a getirildi. Kanuni Sultan Süleyman döneminde yeniçeri olan Mimar Sinan, Moldovya (Kara Buğdan) seferinde Prut nehri üzerine 13 günde kurduğu köprü ile Kanuni Sultan Süleyman'ın takdirini kazandı ve başmimarlığa yükseldi.🔺Dünyada 92 cami, 52 mescit, 55 medrese, 7 darülkurra, 20 türbe, 17 imaret, 3 darüşşifa (hastane), 6 su yolu, 10 köprü, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 de hamam olmak üzere 365 eserde imzası bulunan Mimar Sinan, 9 Nisan 1588'de 98 yaşında İstanbul'da vefat etti.MİMAR SİNAN'IN ESERLERİ DEPREMLERE KARŞI NASIL DAYANIKLI KALABİLDİ? Peki, Mimar Sinan'ın yapıları nasıl depremlere karşı bu kadar dayanıklı? Bu sorunun net bir cevabı yok ancak uzmanların yaptığı incelemeler sonucu bazı tahminler var.Selimiye Cami'nin zeminin gevşek toprak olduğunu öğrenen bilim insanları, caminin minarelerine zarar gelmemesi ve yıkılmaması için metal kelepçelerle minarelerin temellerini sabitlemenin en iyi çözüm olduğuna karar verdi ve harekete geçti. Ardından minarelerin temellerini açtırdılar.Tam da bu esnada ekip, koymayı düşündükleri kelepçelerin aynısıyla karşılaştılar. İşte Mimar Sinan yüzyıllar önce aynı şeyi teknoloji günümüzdeki kadar ilerlemeden yapmıştı. Ayrıca zemini son derece esnek olan Selimiye Cami için Mimar Sinan'ın temeli attıktan sonra sekiz sene beklediği de iddia ediliyor.Öte yandan, Selimiye Camii'nin kubbesinin desteksiz nasıl ayakta durduğu da araştırılıyor. Bilim insanları halen Mimar Sinan'ın eserlerini inşa ederken kullandığı matematiği çözmek için çabalıyor.SELİMİYE CAMİİ RAYLI SİSTEMİ 1999 depreminin ardından Selimiye Cami'nde kuvvetlendirme çalışması başlatılmıştır. Bazı haberlere göre, çalışmalar başladığında mühendisler bir sürprizle karşılaşır, çünkü 16'ncı yüzyılda inşa edilen camiinin birçok yerinde raylı sistemler olduğu ortaya çıkar.Raylı sistemler sayesinde binanın deprem anında her tarafa beş derece yatabildiği anlaşılır. Mimar Sinan'ın bazı eserlerinde kullandığı raylı sistemin Japon mimarlar tarafından 1950'li yıllarda özel izinle yapılan çalışmada keşfedildiği ve ardından ülkelerine döndüklerinde bu tekniği binalarda kullanmaya başladıkları ileri sürülüyor.Ancak araştırmacılara göre, Anadolu'da 16'ıncı yüzyılda (1500'lü yıllarda) zaten deprem ölçen bir yöntem kullanılmaktaydı. Bu, Mimar Sinan'ın da bazı eserlerinde tercih ettiği deprem terazi yöntemi. Peki, Mimar Sinan'ın deprem terazisi nedir?MİMAR SİNAN'IN DEPREM TERAZİSİ NEDİR? Kahramanmaraş depreminin ardından sosyal medyanın konuştuğu yöntemlerden biri de Mimar Sinan tarafından kullanıldığı bilinen deprem terazisidir. Günümüzdeki deprem ölçen sismograflar 1800'lü yıllarda ilk defa kullanılmaya başlanmıştı. DEPREM TERAZİSİ HAKKINDA 16'ncı yüzyılda Osmanlı padişahları Kanuni Sultan Süleyman, İkinci Selim ve Üçüncü Murad dönemlerinde yaşamış olan Mimar Sinan (Koca Sinan), Osmanlı'nın baş mimarı ve inşaat mühendisiydi. Yaptığı pek çok eser yüzyıllara meydan okuyarak günümüze kadar sapasağlam ulaşmıştır. Manisa'daki ve Ege'deki tek eseri olan Muradiye Camii ise terazi taşlarıyla bilinir.434 yıldır çalışan bu döner taşlar, caminin sağlamlığını ve depremde zarar görüp görmediğini açıkça gösteriyor.Muradiye Camii ve Külliyesi'nin yapımı 1585'te tamamlanmıştır. Camiinin en dikkat çeken özelliği ise mihrabın iki yanında bulunan terazi taşları sayesinde zeminde kayma olup olmadığının herkes tarafından görülebilmesi. Bununla birlikte, silindir mermer taştan oluşan deprem terazileri eğer dönmüyorsa binanın zarar gördüğü anlamına geliyor.SELİMİYE CAMİİ'NDEKİ MUHTEŞEM İLİM Mimar Sinan'ın 'Ustalık eserim' dediği ve Edirne'de 1574 yılında yaptığı, UNESCO Dünya Mirasları Listesi'ne giren Selimiye Camii de depreme karşı dayanıklılığı açısından dikkat çekiyor. Bilim insanları, Selimiye Camii'nde yaptıkları çalışmalarda tarihi camiinin geçmiş dönemlerdeki depremlerden hiçbir zarar görmediğini söylemişti. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından geçtiğimiz yıllarda yapılan incelemede deprem uzmanları, Selimiye Camii'nin önümüzdeki 500 yıl içinde meydana gelmesi muhtemel büyük depremlerden de etkilenmeyeceği ve statik olarak hiçbir sıkıntısının bulunmadığını tespit etti.Öte yandan 1400-1500'lü yıllarda inşa edildiği tahmin edilen Hatay Mahremiye Camisi'nde ve 1424 yılında yapılan Bursa Yeşil Cami'de de deprem terazileri yer alıyor.365 ESERİN 100'Ü İSTANBUL'DA Çağındaki Osmanlı toprakları içinde 365 eseri bulunan Mimar Sinan'ın İstanbul ve yakın çevresindeki illerde 200'e yakın eseri yer alıyor. İstanbul'da ayakta kalan 100 eserden 58'i ise özgünlüğünü koruyor. Sinan'ın İstanbul'daki eserleri arasında, ilk Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa için yapılan Beşiktaş'taki türbe, Üsküdar'daki Atik Valide Sultan Külliyesi, Sultanahmet Meydanı'ndaki İbrahim Paşa Sarayı (Türk İslam Eserleri Müzesi), Ayasofya Camisi'nin minareleri ilk akla gelen eserlerinden bazıları.Kemerburgaz'daki Havz-ı Kebir (Büyük Havuz), Eyüp'teki Kovuk (eğri) Kemer ve Zal Mahmut Paşa Külliyesi, Ortaköy'deki Hüsrev Kethuda Hamamı, Haramidere'deki Kapı Ağası Köprüsü ve Fatih'teki Semiz Ali Paşa Medresesi de ünlü mimarın İstanbul'a bıraktığı eserlerinden birkaçı.Uzmanlara göre yabancı sanat tarihçileri, uzun yıllar Mimar Sinan'ın varlığını görmezden gelerek, Sinan'ın hakkını son yıllarda yeni yeni teslim etmeye başladı. Çünkü Selimiye gibi bir eser ve böyle mükemmel bir kubbe, ne Hıristiyan ne de İslam dünyasında inşa edilmemişti. Özellikle kubbe mimarisinde zirveye çıkan Sinan, kubbede yapılabilecek her gelişmeyi sağladı. 'Kubbeyi zirveye taşıyan mimar' olarak da adlandırılan Mimar Sinan, kubbenin gelişebildiği en uç noktaya kadar ustalığını sergiledi. Mimar Sinan'dan sonra gelenler de ustalığı karşısında ezildi.DEPREMLERE RAĞMEN HİÇ HASAR GÖRMEDİ Osmanlı dönemi mimarisinin en önemli eserlerinden biri olan Süleymaniye Külliyesi, İstanbul'da meydana gelen yüzün üzerindeki depreme rağmen hiç hasar görmedi. Kanuni Sultan Süleyman tarafından 1551-1557 yılları arasında yaptırılan Süleymaniye Camisi'nin yüksekliği 53 metre, 27,5 metre çapında olan büyük kubbesi, tıpkı Ayasofya'da olduğu gibi yarım kubbe ile dayanıklaştırıldı. Caminin avlusunun 4 köşe noktasında yer alan birbirinden farklı boyutlardaki minarelerden avlunun kuzey bölümünde yer alanları ikişer şerefeli ve 56 metre boyunda inşa edildi. Camiye bitişik olan 76 metre yüksekliğindeki diğer iki minare ise üçer şerefeli yapıldı. Caminin ana kubbe kasnağında Mimar Sinan'ın hesaplarına göre iyi bir aydınlatma sağlamak amacıyla 32 pencere açıldı. Mimar Sinan, cami içindeki yağ lambalarından çıkan isleri bir bölgeye toplayacak hava akımını hesaplayarak, isleri, caminin ana giriş kapısının üzerinde bir odaya topladı. Bu isler, caminin içerisini çevreleyen tezyinat işlemeleri ve hattatların kullanması için mürekkep yapımında kullanıldı. Cami avlusunun çevresinde toplamda 28 revak bulunurken, dikdörtgen bir şema üzerinde kurulan bu avlunun tam ortasında caminin şadırvanı yer alıyor. Kanuni Sultan Süleyman ile eşi Hürrem Sultan'ın türbeleri de yine Süleymaniye Camisi'nin dış avlusunda bulunuyor.İSLAM ALİMİ İBN-İ SİNA'DAN DEPREM UYARILARI! MİMAR SİNAN'IN BİLE FEYZ ALDIĞI DETAYLAR Hekimleri piri, tıp dünyasının alimi İbn-i Sina, disiplinler arası bilgileriyle 21.yüzyılda da kendine hayran bırakıyor. Sahip olduğu bilgilerle geçmişte ve günümüzde aydınlatmaya devam eden İbn-i Sina, doğal afetlere ilişkin de fikirlere sahipti. Batı dünyasının da hayranlıkla ilgilendiği İbn-i Sina'nın 'zelzel' yani depreme dair uyarıları yeniden gündem oldu. İslam coğrafyasında sıkça yaşanan sarsıntılara kafa yoran İbn-i Sina özellikle deprem öncesi ve sonrası neler yapılması gerektiğinin altını çizdi.İŞTE İBN-İ SİNA'NIN 'ZELZEL' UYARILARI... Yeryüzünün şekillenmesinde depremin önemli bir rolü olduğu tespitini yapan İbn-i Sina, depremlerin oluş sebebini, göklerin etkisi ile oluşan buharın toprak altında sıkışması neticesinde patlamasına bağlıyor. Asırlar önce depremlerin doğanın teorik yapısındaki değişimle meydana geldiğini ifade eden İbn-i Sina, mekanların buna göre tasarlanması gerektiğini söyledi. İbn-i Sina'nın fikirleri Mimar Sinan tarafından uygulandı. Çapraz döşemeler ve duvar örgüsündeki demirli yaylı sistemleri geliştirdi. Bu sistemlerin mekanların sallanmasını önlemediğini ancak yıkılmasını engellediğinin altını çizdi.DEPREM SONRASI SAĞLIK TAVSİYELERİ İbn-i Sina, deprem sonrası ise hastalıkların yaygınlaşması konusunda uyarıda bulundu. Salgınları önlemek için evlerde nane, lavanta ve limon suyundan meydana gelen karışımların bulunması gerektiğini belirtti. Deprem sonrasında tüketilmek üzere alternatif tıbbın en güçlü besinleri olan limon ve üzüm ezmesini önerdi. Şok ve panik anlarını sakinleştiren limonun virüslerde üzüm ezmesinin ise kan şekerini dengelemede etkili olduğunun altını çizdi.'GÖRDÜĞÜNÜZ HER ŞEYİN MUTLAKA BİR HESABI VARDIR' Süleymaniye Camisi'nin mimarisi üzerine uzun yıllardır araştırmalar yürüten ve statiğini çözen İnşaat Yüksek Mühendisi Vahit Okumuş, Mimar Sinan'a, Mimar Sinan değil Filozof Sinan dediğini çünkü filozofların unvanının olmadığını dile getirdi. Mimar Sinan'ın sadece mimar değil aynı zamanda iyi bir mühendis olduğunu ifade eden Okumuş, Sinan'ın mühendisliğin her dalında hesaplar yaptığını, 'birim daire metodu' adında kendine özgü matematiğinin bulunduğunu anlattı.Sinan'ın hiç bir taşı veya şekli, hesap yapmadan yerine koymadığını aktaran Okumuş, 'Gördüğünüz her şeyin mutlaka bir hesabı vardır. Sinan, zemin mühendisliğini, depremi biliyor. Topraktan camilerini ısıtıyor. Süleymaniye Camisi'nde is odası vardır. Hep sorarlar bana 'is odasını anlat' diye. Ben anlatamam diyorum. Yerini biliyorum, nasıl bir şekli olduğunu biliyorum. Bizden öncekiler sadece 'Burada is odası, isler burada toplanıyor. İslerden mürekkep yapılıyor' diye anlatıyor. Caminin her tarafında kandil yakılıyor. Bunlar is odasına nasıl gidiyor? Niye başka yerleri islemiyor. Araştırıyorum ve henüz bulmuş değilim. Bunun bir bilimi var.' diye konuştu.'NARGİLEYİ AKUSTİK İÇİN İÇMEDİ' Mimar Sinan'ın caminin ortasında akustiği ölçmek için nargile içtiği hikayesinin anlatıldığını hatırlatan Okumuş, şöyle devam etti: 'İs nereye gidiyor? Onun sistemini öğrenmek istiyor. Ama uyduruyoruz. Uyduruk, uyduruk laflarla Sinan'ın asıl değerini kaybediyoruz. 'Üç minaresi var, minaresinde üç de şerefesi var, bunlar da padişahları temsil eder' gibi hikayeler, rivayetler uyduruyoruz. Onun asıl gerçeğini, matematiğini, mimarisini bulamıyoruz. Sinan'ın mimarisine yetişilmez, bugün de kimse yetişemez. Çünkü Sinan'ın kendi matematiği, doğal matematiktir. Geometriyi kullanarak çözümler üretir. Geometri insanı yanıltmaz, matematik yanıltır. Geometri yanıltmadığı için de doğal statiği bulmuş, bu statik sonucunda da doğal mimariyi bulmuştur. Önce onun matematiğini bilmeniz lazım, ondan sonra o matematik sizi yönlendirecek.'Süleymaniye Camisi'ndeki kubbesinde küpler olduğunu hatırlatan Okumuş, bu küplerin sadece akustik için değil statik onu oraya koymaya mecbur ettiği için yerleştirildiğini, onu oraya koyarken bütünü düşündüğü için akustik için de kullandığını aktardı. 'Sinan öyle bir akustik oluşturmuş ki, hoca konuştuktan 3 saniye sonra sesi en sona geliyor. Bu ne demektir biliyor musunuz? Havada sesi asmak demektir. Bunu nasıl asıyor, bilmiyoruz.' diyen Okumuş, sözlerini şöyle sürdürdü:Sinan'ın akustiğinin, mimarisinin, vefatının üzerinden 430 yıl geçmesine rağmen hala çözülemediğini belirten Okumuş, Sinan'ın eserlerinin korunmasına ilişkin ise şunları dile getirdi: 'Bilmediğiniz bir şekilde eserlerine müdahale etmeyin, eklentiler yapmayın, değişik malzemeler kullanmayın. Bunu söylüyoruz ama minarelerin boylarını uzatmışlar, betondan duvarlar örmüşler hatta basamak yapmışlar. İnsanın içi acıyor. Restorasyonlarda bilmeden değişik malzeme kullanıyorlar ve değiştiriyorlar. Gördüğünüzü en azından değiştirmeyin. Onarırken bir yerini bozuyorlar. Akustik öyle bir şey ki caminin içinde bir yeri değiştirirseniz, örneğin dolaplar yaparsanız, ayakkabılar koyarsanız strüktür bozulur.''MATEMATİĞİ KARMAŞIK DEĞİL ANCAK ULAŞABİLMEK ZOR' Okumuş, Sinan'ın matematiğinin çok karmaşık olmadığını ancak ulaşabilmenin zor olduğunu ifade ederek, 'Bugünün bütün yapılarını bu sistemle çözebilirsiniz ve doğru çözersiniz. Köprüleri dünya çözemez, sadece Sinan çözmüştür. Sinan sıfır hata ile çözmüştür. İstediğiniz yükü taş köprünün üzerinden geçirebilirim. Sinan'ın yaptığı minareler büyük bir depremde yıkılırsa, İstanbul'da taş taş üstünde kalmaz. Sinan bu kadar iyi hesap yapar ve çok iyi deprem bilgisi vardır. Bütün büyük eserleri taneli dolgu zemin üzerine yapılır. Mühendislikte denilir ki dolgu zemin üzerine bina yapılmaz. Sinan özellikle yapıyor. Niye yapıyor? En büyük deprem, kayma depremidir. Aşağıda toprak kayar, kayarken taneli olduğu için yavaş yavaş üstü harekete geçirir. Deprem ivmesi falan uydurmadır ama Sinan biliyor ve bundan ders çıkaracağız. Dünyaya mimarisinden çok bilimine ulaşmamız ve tanıtmamız lazım.' dedi. Süleymaniye Camisi'nin altından nem gelmediğini, Sinan'ın kullandığı teknik ile bunu başardığını aktaran Okumuş, yaptığı araştırmalarda Sinan'ın izolit kullandığını öğrendiğini anlattı. Sinan'ın, tarihin bir laboratuvar olduğunu bildiğini dile getiren Okumuş, 'Romalıların eskiden yaptığı taşları tetkik eder. O taşın aynısını ocaktan alır. Dünyada zamanı test eden laboratuvar yok. Zamanı tarih test eder. Sinan, bunu biliyor. Gidiyor, gözlenmiyor. 'Bu taş yıllarca dayanmışsa, ben de eserimi ondan yapayım' diyor. Biz bu işin uyduruk tarafında gidiyoruz ve Sinan'ı da tanıtamıyoruz.' diye konuştu.