NASA ve Çin Ulusal Uzay Ajansı'nın (CNSA) önümüzdeki on yıl içinde Mars'a astronot göndermeyi hedeflemesi, insan sağlığına yönelik riskleri yeniden gündeme taşıdı. Uzun süren uzay yolculuklarında radyasyon ve mikro yerçekimi etkileri zaten biliniyordu. Ancak asıl dikkat çeken başlıklardan biri, Mars'ın düşük yerçekiminin insan vücudu üzerindeki etkisi oldu.
MARS YERÇEKİMİ KASLARI TEHDİT EDİYOR
Mars'taki yerçekimi, Dünya'nın yalnızca yüzde 38'i seviyesinde bulunuyor. Bu durum, özellikle iskelet kasları açısından ciddi bir risk oluşturuyor. Vücut kütlesinin yüzde 40'ından fazlasını oluşturan bu kaslar, hem hareket hem de metabolik sağlık için hayati önem taşıyor. Düşük yerçekimi ortamında kas gücü, hacmi ve performansında kayıplar yaşanabileceği düşünülüyor.
Bu nedenle uluslararası bir araştırma ekibi, Mars koşullarının kas dokusu üzerindeki etkilerini incelemek üzere kapsamlı bir çalışma yürüttü.
UZAYDA 24 FAREYLE KRİTİK DENEY
Araştırma, Japonya Uzay Araştırma Ajansı'nın (JAXA) Kibo deney modülünde gerçekleştirildi. Deney kapsamında 24 fare, "Multiple Artificial-gravity Research System (MARS)" adlı santrifüj sistemine yerleştirildi. Fareler, 28 gün boyunca dört farklı yerçekimi seviyesine maruz bırakıldı: mikro yerçekimi, 0.33 g, 0.67 g ve 1 g.
Deney öncesinde NASA'nın Kennedy Uzay Merkezi'nde test edilen fareler, görev sonrası tekrar aynı merkeze getirilerek analiz edildi. Numuneler daha sonra Rhode Island Üniversitesi'ndeki Metabolizma ve Kas Biyolojisi Laboratuvarı'nda incelendi.
MARS'A YAKIN DEĞERDE ÖNEMLİ SONUÇ
Araştırmayı yöneten Prof. Marie Mortreux, 0.33 g seviyesinin Mars'ın yerçekimine oldukça yakın olduğunu belirtti. Bu seviyenin kas kaybını kısmen azalttığı tespit edildi. Ancak kas erimesinin tamamen önlenmesi için 0.67 g seviyesinin kritik eşik olduğu ortaya kondu.
Fareler üzerinde yapılan ölçümlerde, özellikle kavrama gücü testleri 0.67 g seviyesinde kas performansının korunduğunu gösterdi. Bu sonuç, uzun süreli uzay görevlerinde yapay yerçekiminin önemini bir kez daha gözler önüne serdi.
KAS KAYBINA KARŞI BİYOLOJİK İPUÇLARI
Araştırma kapsamında farelerin kan plazmaları da incelendi. Yerçekimine bağlı olarak değişim gösteren 11 farklı metabolit tespit edildi. Bilim insanları, bu bileşenlerin gelecekte astronotların fizyolojik durumunu izlemek için biyobelirteç olarak kullanılabileceğini değerlendiriyor.
UZAY ARAÇLARINDA YENİ TASARIM İHTİYACI
Elde edilen bulgular, Mars görevlerinde yalnızca yolculuğun değil, aracın tasarımının da kritik olduğunu ortaya koydu. Uzmanlara göre, dönen halka (torus) yapısına sahip ve yapay yerçekimi üretebilen uzay araçları, kas kaybını önlemek için önemli bir çözüm olabilir.
Astronotların görev sırasında bilimsel çalışmalarını sürdürebilmesi ve Dünya'ya sağlıklı şekilde dönebilmesi için kas gücünü koruması gerekiyor. Bu nedenle gelecekteki Mars görevlerinde yapay yerçekimi sistemlerinin standart hale gelmesi bekleniyor.
