Mevsimlerin sayısı arttı! Bilime göre insan kaynaklı 2 yeni mevsim daha geldi

Takvimler artık yanıltıcı olabilir çünkü Dünya'da mevsimler değişti. Bilim insanları, insan eliyle oluşan iki yeni mevsim ekosistemin doğal döngüsüne yerleştiğini açıkladı. Özellikle Güneydoğu Asya'da her yıl tekrarlanan dumanlı hava, tarımsal yangınlar nedeniyle gökyüzünü karartıyor, milyonlarca insanı zehirli havaya mahkum ediyor. Bu yeni mevsimler sadece doğayı değil, insan sağlığını da hedef alıyor. Peki çöp mevsimi nedir, tehlikeli mi? İşte yeni mevsimlerin görüldüğü yerler... İNSAN ELİYLE OLUŞAN YENİ MEVSİMLER EKOSİSTEMİ TEHDİT EDİYOR 🔸Uzmanlara göre, insan faaliyetlerinin sonucu olarak ortaya çıkan yeni mevsimler artık her yıl düzenli şekilde tekrarlanıyor. 'Sis Mevsimi' ve 'Çöp Mevsimi' olarak adlandırılan bu dönemler, halk sağlığı, deniz yaşamı ve küresel ekosistemler için ciddi bir tehdit oluşturuyor. 🔸Özellikle Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerinde her yıl yaşanan yoğun sis, bölgeyi kalın bir duman tabakasıyla kaplıyor. Bu durum, hava kalitesini tehlikeli seviyelere düşürerek solunum yolu hastalıklarında artışa neden oluyor. 🔸Uzmanlar, söz konusu sisin büyük ölçüde Endonezya ve Malezya gibi ülkelerde tarım arazilerinin temizlenmesi amacıyla k deliberately çıkarılan yangınlardan ve geniş çaplı yakmalardan kaynaklandığını belirtiyor. YENİ İKLİM GERÇEKLİĞİ KÜRESEL ÖLÇEKTE YAYILIYOR 🔸İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin etkileri yalnızca Güneydoğu Asya ile sınırlı değil benzer örnekler dünyanın dört bir yanında görülüyor. ABD'nin Kaliforniya eyaletinde, geçmişte yalnızca en sıcak yaz aylarında yaşanan orman yangını sezonu artık ilkbaharda başlıyor ve Aralık ayına kadar uzanıyor. Uzmanlar, bu sürenin giderek daha da genişlediğine dikkat çekiyor. 🔸Öte yandan Endonezya'nın turistik adası Bali'de, her yıl Aralık ile Mart ayları arasında kendine özgü bir 'çöp mevsimi' yaşanıyor. Muson rüzgarlarının yön değiştirmesiyle birlikte okyanus akıntıları devreye giriyor ve büyük miktarda plastik atığı sahillere sürüklüyor. Plajlar, tonlarca atıkla kaplanıyor. Bu mevsimsel kirlilik o kadar düzenli hale geldi ki, yerel halk gelişini neredeyse gününe kadar öngörebiliyor. 🔸Benzer durumlar Filipinler, Tayland ve ABD'nin Doğu Kıyısı'nda da yaşanıyor. Körfez Akıntısı ve diğer deniz akıntıları, yaz aylarında yüzen çöpleri Florida ve Carolina kıyılarına taşıyarak bölgesel ekosistemleri tehdit ediyor. DÜNYA ARTIK ARİTMİK VE ZEHİRLİ DÖNGÜLERLE YAŞIYOR 🔸İklimin değişen ritmini daha iyi anlamak amacıyla, bir araştırma ekibi onlarca yıllık uydu görüntüleri, hava durumu verileri ve yerel raporları inceleyerek detaylı bir analiz gerçekleştirdi. London School of Economics and Political Science öncülüğünde yürütülen çalışmada, geleneksel mevsim anlayışının artık yetersiz kaldığı vurgulandı. Bilim insanları bu yeni düzeni tanımlamak için özel bir kelime dağarcığı da geliştirdi: sönmüş mevsimler, aritmik mevsimler ve senkoplu mevsimler. 🔸Araştırmaya göre, Güneydoğu Asya'da pus mevsimi genellikle Haziran ayında başlıyor ve Eylül'e kadar sürüyor. Endonezya ve Malezya'daki tropikal turbalık alanlarında kasıtlı olarak çıkarılan yangınlar sonucu ortaya çıkan duman, sınırları aşarak Singapur, Tayland ve çevre ülkelere yayılıyor. Bu zehirli bulutlar haftalarca etkili oluyor ve milyonlarca insanın sağlığı ile geçim kaynaklarını tehdit ediyor. 🔸Benzer bir mevsim, muson yağmurlarının sona erdiği dönemle birlikte, her yıl kış aylarında Hindistan'ın kuzeyinde de yaşanıyor. Ekinlerin yakılması ve Diwali kutlamaları sırasında hava kirliliği zirveye ulaşıyor. 🔸ABD'de ise yaz aylarında puslu gökyüzü artık olağan hale geldi. 2023'te Kanada'da yaşanan rekor orman yangınlarının dumanı, Ortabatı ve Doğu Yakası'nı sardı. New York ve New Jersey'de hava kalitesi uyarıları verilirken, New York gökyüzü günlerce turuncu bir perdeyle kaplandı. DENİZLER DE KİRLENME DÖNEMİNE GİRDİ 🔸Araştırmacılar, orman yangını sezonlarının Kuzey Amerika'da artık daha uzun, daha sıcak ve daha yoğun geçtiğini belirterek bu tür felaketlerin daha sık hale geldiği uyarısında bulundu. Ancak ortaya çıkan yeni gerçeklik yalnızca atmosferle sınırlı değil. 🔸Yapılan çalışmada, Endonezya'nın Bali adasında yaşanan 'deniz kirliliği mevsimine' dikkat çekildi. Aralık'tan Mart'a kadar süren bu dönemde, muson rüzgarlarıyla birlikte tonlarca plastik atık adanın güney kıyılarına taşınıyor. Son muson sezonunda yalnızca Mart ayında 3.000 tondan fazla okyanus çöpü kıyıya vurdu. 🔸Bu durum, Bali hükümetini her yıl yüzlerce mevsimlik işçi ve gönüllüyle temizlik kampanyaları düzenlemeye mecbur bırakıyor. Benzer kirlilik örnekleri, yaz aylarında ABD'nin Doğu Kıyısı'nda, özellikle New England bölgelerinde de artış gösteriyor. MEVSİMLER DEĞİŞİYOR 🔸İklim değişikliğinin etkisiyle geleneksel mevsim döngüleri dünya genelinde büyük ölçüde bozuldu. Bilim insanlarına göre artık bazı mevsimler tamamen kaybolurken, bazıları ise daha uzun, daha yoğun ve öngörülemez hale geldi. 🔸Araştırmalara göre, ilkbahar ve yaz mevsimleri birçok bölgede 'aritmik' bir yapıya büründü. İlkbahar, geçmişe göre haftalar önce gelirken yazlar daha uzun ve sıcak geçiyor. Avrupa'da kuşların üreme ve hayvanların kış uykusu döngüleri dahi bu değişime ayak uyduramıyor. Öte yandan, senkoplu mevsimler olarak adlandırılan yeni bir kategori de dikkat çekiyor. Bu mevsimler tamamen kaybolmuyor, ancak çok daha sert geçiyor. Örneğin, Avrupa'nın yazları artık daha uzun ve ölümcül sıcak hava dalgalarıyla anılıyor. 🔸Kış mevsimi de tehdit altında. And ve Rocky Dağları gibi bölgelerde kar miktarının azalması, kış sporları sezonlarını sona erdiriyor. Kuzeydoğu İngiltere'de ise deniz kuşları artık geleneksel üreme dönemlerinde geri dönmüyor bu da yerel ekosistemlerde ciddi bozulmalara neden oluyor. 🔸Özellikle yağış mevsimlerinde plastik kirliliği artarken, musonlar sırasında karadan taşınan atıklar denizlere ulaşıyor ve kıyı bölgelerinde 'çöp mevsimi'ne dönüşüyor. (Kaynak: Takvim Foto Arşiv, Daily Mail)