Gün batımı sendromu nedir? Demans hastaları günün o saatine dikkat etsin! İşte uzmandan tavsiyeler

Gün batımı sendromunun semptomlarını hafifletmek, tedavi seçenekleri ve hastanın yaşam kalitesini artırmak için uzmanların önerileri bulunuyor. Genellikle demans hastalarında üzüntü, kaygı, asabiyet, şaşkınlık, şüphecilik ve gerçek dışı algılar gibi belirtilerle kendini gösteriyor. Tedavisi ise düzenli bir rutin oluşturmayı, sakin bir ortam sağlamayı, güvenliği artırmayı ve tetikleyici faktörleri azaltmayı içeriyor. Peki gün batımı sendromu yaşayan birine nasıl yardım edilir? İşte konuya dair bilgiler… GÜN BATIMI SENDROMU NEDİR? Öğleden sonra ve akşam saatleri, Alzheimer ve diğer demans türleri bireyler için özellikle zorlayıcı olabilir. Yapılan araştırmalar, demans hastalarının yaklaşık %19'unun, gün ışığının azalmasıyla birlikte ajitasyon, huzursuzluk ve kafa karışıklığı gibi semptomlar yaşadığını ortaya koymaktadır. Bu durum, 'gün batımı sendromu' olarak adlandırılır ve hastaların ruh hali üzerinde önemli etkiler bırakabilir. Kaliforniya'daki UCLA Mary S. Easton Alzheimer Araştırma ve Bakım Merkezi'nin direktörü ve nöroloji profesörü Dr. Keith Vossel, 'Gün batımı sendromu, Alzheimer ve diğer demans türlerine sahip bireylerde akşam saatlerinde artan kafa karışıklığı ve davranışsal değişiklikleri tanımlar' şeklinde belirtiyor. GÜN BATIMI SENDROMU NE ZAMAN ORTAYA ÇIKAR? Gün batımı sendromu, genellikle öğleden sonra güneşin batmaya başlamasıyla ortaya çıkar. Bu durum özellikle Alzheimer hastalığının orta ve ileri evrelerinde görülen bireyleri etkiler ve onların düzenli uyku almalarını zorlaştırabilir. Harvard Tıp Fakültesi'nde nöroloji profesörü ve bilişsel nörolog olan Dr. Alvaro Pascual-Leone, gün batımı sendromunun bir kişinin hafıza, düşünme, kişilik, muhakeme ve ruh halini etkileyerek üzüntü, kaygı, korku, ajitasyon, huzursuzluk ve sinirlilik gibi belirtilere yol açabileceğini belirtiyor. Ayrıca paranoya, sanrılar ve halüsinasyonlar gibi daha ciddi zihinsel durumlar da gelişebilir. GÜN BATIMI SENDROMU BELİRTİLERİ NEDİR? Gün batımı sendromunun yaygın belirtileri arasında bilinç bulanıklığı, kafa karışıklığı, kaygı, uykuya dalma ve uyku sürdürme zorlukları, halüsinasyonlar, adımlama veya gezinme, yön kaybı gibi semptomlar yer alır. NYU Long Island Tıp Fakültesi'nde doçent ve Amerika Alzheimer Vakfı'nın Tıbbi, Bilimsel ve Bellek Tarama Danışma Kurulu üyesi Dr. Allison B. Reiss, 'Gün batımı belirtileri, genellikle öğleden sonra geç saatlerde veya akşamın erken saatlerinde daha belirgin hale gelir' diyor. Gün batımı sendromunun tam nedenleri henüz kesin olarak bilinmemekle birlikte, Alzheimer hastalığı ve bunama gibi durumlarda sinir sistemindeki hücrelere ve bağlantılara ilerleyen hasarın, beyindeki biyolojik saatin bozulmasına yol açtığı düşünülmektedir. Dr. Reiss'in belirttiği gibi, bu bozulma, beynin davranışları düzenlemesinde önemli rol oynayan sirkadiyen ritmi etkiler ve uyku-uyanıklık döngüsünde düzensizliklere sebep olabilir. Alzheimer Derneği'ne göre, gün batımı sendromunun diğer olası nedenleri arasında zihinsel ve fiziksel yorgunluk, yeni veya kafa karıştırıcı ortamlar, düşük ışık nedeniyle gölgeler, uyurken rüya görmek ve bu durumun kafa karışıklığına ve yön kaybına yol açması yer alır. Dr. Vossel, 'Özellikle Alzheimer hastalığının ya da bunamanın orta ve ileri evrelerinde olan kişilerde gün batımı sendromunu deneyimleme riski daha yüksektir. Ayrıca, uyku-uyanıklık döngüsünü etkileyen ilaçlar da gün batımı sendromu riskini artırabilir' diyor. GÜN BATIMI SENDROMUNUN TEDAVİ YÖNTEMLERİ Dr. Pascual-Leone, 'Gün batımını çözmenin en etkili yolu, altta yatan tetikleyiciyi tedavi etmektir' diyor. Dr. Reiss ise çoğu durumda gün batımı tedavisinin, uyku-uyanıklık döngülerini iyileştirmeye ve gece uykusunu düzenlemeye odaklandığını belirtiyor. Bu süreç genellikle gündüzleri yeterli miktarda gün ışığı almak ve egzersiz yapmak için bir rutin oluşturmakla başlar. Ardından, günün sonuna doğru gevşemeyi teşvik eden bir akşam rutini oluşturulur. Dr. Reiss, 'Parlak ışık terapisi, genellikle sirkadiyen ritim uyku bozukluğu yaşayan kişiler için kullanılan bir tedavi yöntemidir. Bu terapi, uyku kalitesini artırabilir ve ajitasyon ile ruh hali problemleri üzerinde olumlu etkiler yapabilir. Aynı zamanda günlük fiziksel egzersiz, özellikle yürüyüşler, sağlıklı bir sirkadiyen ritmi desteklemeye yardımcı olabilir,' diyor. Ayrıca, müzik terapisi de gün batımı sorunları yaşayanlar için rahatlatıcı bir öğle sonrası aktivitesi olabilir' diye ekliyor. Dr. Reiss, 'Gün batımını tedavi etmek için belirli bir ilaç tedavisi olmamakla birlikte, semptomları yönetmeye yardımcı olabilecek bazı ilaçlar arasında donepezil (Aricept) gibi antikolinesterazlar, antipsikotikler, kaygı giderici ilaçlar ve hipnotikler bulunmaktadır' diyor. Ancak ilaçların bazı kişilerde, özellikle yaşlılarda, istenmeyen yan etkilere yol açabileceğini de belirtiyor. Düşmeler, bu ilaç seçeneklerinde en büyük endişe kaynağıdır. Bu yüzden bazı kişiler, sağlıklı bir uyku düzenini desteklemek için melatonin veya kaygıyı azaltmak için kannabidiol (CBD) gibi reçetesiz seçeneklere yönelmeyi tercih ediyor. Ayrıca, limon otu ve lavanta gibi aromaterapi seçenekleri de faydalı olabilir. GÜN BATIMI SENDROMUNU ÖNLEYEBİLİR VEYA AZALTABİLİRSİNİZ ↪ Her gün güneş ışığına maruz kalın. Dışarı çıkın veya pencere kenarında oturun. ↪ Her gün fiziksel olarak aktif olun. ↪ Öğle uykularını kısa tutun ve günün ilerleyen saatlerinde öğle uykusundan kaçının. ↪ Düzenli bir günlük rutininiz olsun. ↪ Günün ilerleyen saatlerinde kafeinli içeceklerden kaçının. ↪ Öğle yemeğinde daha büyük bir öğün, akşam yemeğinde ise daha küçük bir öğün yiyin. ↪ Kafa karışıklığını ve kaygıyı artırabilecek alkollü içeceklerden uzak durun. ↪ Günün ilerleyen saatlerinde uyarıcı aktivitelerden kaçının. ↪ Geceleri bol bol uyuyun. (Kaynak: Takvim Foto Arşiv)