En kanlı darbenin bilânçosu

4 darbe, sayısız darbe girişimi Türkiye, dünyada askeri darbelerle demokrasinin rafa kaldırıldığı ülkelerin başında geliyor. Son 50 yıllık süre içinde üçü doğrudan biri ise dolaylı olmak üzere toplam 4 darbe yaşandı, sayısız darbe girişimi oldu.Darbeler Türkiye’ye onlarca yıl kaybettirdi Siyasi partilerin ve parlamentonun kapatıldığı, askeri cunta tarafından yönetimin devralındığı bu darbeler Türkiye’ye her seferinde onlarca yıl kaybettirdi. 80 Darbesi ise bu darbeler arasında en kanlı olan darbe olarak tarihe geçti.Rakamlar yaşananları ortaya koyuyor 1960 Darbesi sonrasında kendi başbakanını astıran Türkiye, 80 Darbesi ile de bütün bir halkı adeta cezalandırdı. 80 Darbesi süresinde kaç kişi gözaltına alındı, kaç kişi işkenceden geçti? Fişlenen insanlara daha sonra ne oldu? Kaç kişi idam edildi, kaç kişi hapishanelerde öldürüldü? Kaç kişiye doğal ölüm raporu verildi, kaç kişi kaçmaya çalışırken vuruldu?Demokrasiye yapılan üçüncü müdahale 12 Eylül, ya da 80 Darbesi olarak adlandırılan bu darbe ile Türk Silahlı Kuvvetleri 12 Eylül 1980 tarihinde emir komuta zinciri içinde sivil siyasete askeri müdahalede bulunarak yönetimi devraldı. Bu darbe, 27 Mayıs 1960 ve 12 Mart 1971 Muhtırası’ndan sonra ordunun sivil siyasete yaptığı üçüncü darbeydi.TBMM niçin lağvedildi? Bu darbeden sonra, Kenen Evren’in başında bulunduğu Milli Güvenlik Konseyi tarafından Türkiye’nin bütün yönetim birimlerine el konuldu. Bu süreçte, Türkiye Büyük Millet Meclisi lağvedildi. Anayasa rafa kaldırıldı ve siyasi partiler hem kapatıldı hem de bütün mal varlıklarına el konuldu.Silahların gölgesinde referandum 1983 seçimlerine kadar askeri cuntayla yönetilen Türkiye, üç yıllık bir askeri yönetiminden sonra yine silahların gölgesinde hazırlansan 1982 Anayasası’nı referanduma götürdü. Referandumda yeni anayasa yüzde 91’lik bir oyla kabul edildi. Ancak referandumun silahların gölgesinde yapılmış olması, bu anayasayı hep tartışmalı kıldı.Pusulaların rengi dışardan görünüyordu Yapılan referandumda halkın “hayır” oyu kullanmaması için sandık başındaki asker denetiminden başka birçok yönteme başvuruldu. Halkın referandumda “hayır” oyu kullanmasından korkan askeri cunta, halkı sandık başında baskı altında tutmak için rengi dışardan görünen oy pusulaları kullandı.Darbecilere ömür boyu dokunulmazlık Referandumda, darbeyi gerçekleştiren askeri cuntanın başındaki Kenan Evren, kendisini güvenceye almak için referandumda kendisini de cumhurbaşkanı seçtirdi. Ayrıca, yeni anayasada darbeyi yapan kadroların ömür boyu yargılanmasını engelleyen 15. madde yer aldı ve hiçbir hükümet bu maddeyi kaldırmaya cesaret edemedi. Böylece darbecilerden hiçbiri yargılanamadı.Darbe yapmak için kaos ortamı oluşturdular 80 Darbesi’nin nedeni, Türkiye’deki sağ-sol kavgaları olarak gösterildi. Ancak sonrasında ortaya çıkan belgelerle, darbecilerin darbe yapmak için bu kavgayı alttan alta destekledikleri ve kaos ortamı oluşturmak için çalıştıkları ortaya çıktı. Ayrıca siyasi partilerin mitingleri de ordu tarafından rejimi değiştirme girişimleri olarak değerlendirildi.Önce sıkıyönetim, sonra darbe Darbenin yapıldığı dönemde Türkiye’de 19 ilde askeri sıkıyönetim uygulanıyordu. Darbe sonrasında ise bütün partiler lağvedildi. Parti liderleri ise önce askeri merkezlerde gözaltına alındı sonra ise yargılandı. Parlamento da kapatıldıktan sonra Türkiye artık ordu tarafından yönetilen baskıcı bir üçüncü dünya ülkesi oldu.Amerikan destekli darbe Darbeden sonra kargaşa ortamı bıçak gibi kesildi. Bu durumda halk, darbe öncesinde cinayetlerin neden durdurulmadığını sormaya başladı. Ayrıca, darbede Amerikan desteği de sonradan kesin bir biçimde ortaya çıktı. Öyle ki darbe süresince bütün istihbarat bilgilerinin CIA tarafından sağlandığı belgelendi.“Bizim çocuklar işi bitirdi” Darbe esnasında, ABD’de sürekli bir takip söz konusuydu. O esnada bir toplantı halinde olan ABD Başkanı Jimmy Carter’a “Bizim çocuklar işi bitirdi” yazılı bir not toplantı ortasında verildi. Bu notun daha sonra ortaya çıkması, askeri cuntanın ABD destekli olduğunu da kesin bir biçimde kanıtlamış oldu.Cezaevleri işkencehane oluyor Darbeden sonra Kürtçenin yasaklanması ise PKK’yı güçlendirdi. Diyarbakır Cezaevi başta olmak üzere bölge genelinde cezaevlerindeki işkenceler de Türkiye’deki ayrılıkçı hareketleri büyüttü. Diyarbakır Cezaevi’nde mahkûmların birçoğu işkencede öldü. Travma yaşayan mahkûmların birçoğu da daha sonra intihar etti.Kaç kişi öldürüldü, kaç kişi idam edildi? Darbe süresince 650 bin kişi gözaltına alındı, 1 milyon 683 bin kişi fişlendi. Toplamda 210 bin dava açıldı ve 230 bin kişi yargılandı. 7 bin kişi için idam cezası istenirken, 517 kişiye idam cezası verildi. İdam cezasına çarptırılanlardan 26’sı siyasi suçlu, 23’ü adli suçlu ve biri de Asala militanı olduğu gerekçesiyle toplam 50 kişi asıldı.Fişlenenler, sakıncalı bulunanlar, işkence edilenler Darbe süresince 388 bin kişiye pasaport verilmedi. 30 bin kişi sakıncalı olduğu için işten atıldı. 14 bin kişi ise yurttaşlıktan çıkarıldı.300 kişi kuşkulu bir şekilde öldürülürken, 30 bin kişi siyasi mülteci olarak başka ülkelere sığındı. 171 kişinin işkenceden öldürüldüğü belgelendi. 937 film sakıncalı olarak bulundukları gerekçesi ile yasaklandı.Gazeteciler, öğretmenler ve derneklere yasak Darbe ile ülkenin yönetildiği üç yıllık süre boyunca, 23 bin 677 derneğin bütün faaliyetleri durduruldu. 3 bin 854 öğretmen, üniversitede görevli olan 120 öğretim üyesi ve 47 hâkimin işine son verildi. 144 kişi cezaevinde kuşkulu bir şekilde öldü. 14 kişi açlık grevinde hayata veda ederken, 16 kişi kaçarken vuruldu.Gazeteciler için 4 bin yıllık ceza istendi Bu süreçte, 400 gazeteci için toplan 4 bin yıl hapis cezası istendi. Gazetecilere 3 bin 315 yıl 6 ay hapis cezası verildi.31 gazeteci cezaevine girdi. 300 gazeteci saldırıya uğradı. 3 gazeteci silahla öldürüldü. Gazeteler 300 gün yayın yapamadılar. 13 büyük gazete için 303 dava açıldı. 39 ton gazete ve dergi imha edildi.Yüz binlerce kişi hapse atıldı Darbe süresince, 650 bin kişi gözaltına alındı ve işkenceye uğradı. 1 milyon 683 bin kişi ise fişlendi. 210 bin tane dava açıldı ve 230 bin kişi bu davalarda yargılandı. 7 bin kişi için idam cezası istendi. Bu süreçte 517 kişiye idam cezası veridli. İdam cezası verilenlerden 50’si asıldı. Ayrıca idamları istenen 259 kişinin dosyası meclise gönderildi.İşkencede ve cezaevinde can pazarı Bu süre içinde 300 kişi öldü. Ölüm sebepleri ile ilgili herhangi bir açıklama yapılamadı. Ancak genel kanı bu insanların öldürüldüğü yönünde. İşkenceden öldüğü belgelenenlerin sayısı ise 171. Ayrıca 14 kişi de açlık grevi esnasında öldü. Cezaevinden kaçmaya çalışırken vurulup ölenlerin saysı ise 16. Buna ek olarak 95 kişi ise çatışma esnasında öldürüldü. 43 kişi intihar edip yaşamına son verirken, 73 kişiye de doğal ölüm raporu verildi.