1945 yılında Sovyet nükleer silah programının ana üretim merkezi olarak kurulan Mayak Tesisi'nden kaynaklanan radyoaktif atıklar, 1951 yılında Techa Nehri yerine Karaçay Gölü'ne boşaltılmaya başlandı ve 1957 Kıştim felaketinin ardından göl kalıcı bir atık depolama alanına dönüştürüldü. Kıyısında saatte 5,6 Sievert gibi ölümcül radyasyon seviyelerinin ölçüldüğü ve 1968 kuraklığında rüzgarla yayılan radyoaktif tozların yaklaşık 500 bin kişiyi etkilediği Karaçay Gölü, Guinness Dünya Rekorları'nda "dünyanın en radyoaktif gölü" olarak kayıtlara geçti. On yıllar süren izolasyon çalışmalarının ardından Kasım ve Aralık 2015'te beton bloklar, kaya ve toprakla tamamen kapatılan alan, günümüzde kalıcı bir yüzey atık depolama sahası olarak izlenmeye devam ediyor.
MAYAK TESİSİ VE TECHA NEHRİ'NDEN KARAÇAY GÖLÜ'NE GEÇİŞ
Guinness Rekorlar Kitabı'nın sitesinde yer alan makaleye göre, 1945 yılında Sovyet nükleer silah programının ana üretim merkezi olarak kurulan Mayak tesisindeki ilk nesil açık döngülü reaktörler, Plütonyum-239 gibi silah sınıfı izotoplar üretmek üzere tasarlanmıştı.
Başlangıçta reaktörlerin kirlenmiş soğutma suları ve plütonyum ayrıştırma sürecinde ortaya çıkan yoğun radyoaktif yan atıklar doğrudan Techa Nehri'ne boşaltılıyordu. Eylül 1951'de nehrin aşağı kesimlerindeki yerleşim yerlerinde yapılan ölçümlerde tehlikeli düzeyde yüksek radyasyon tespit edilmesi üzerine, en tehlikeli atıklar tesisin hemen güneyindeki yaklaşık 900 metre uzunluğunda ve en geniş noktası 500 metre olan küçük Karaçay Gölü'ne yönlendirildi.
KALICI BOŞALTIM NOKTASINA DÖNÜŞÜMÜ VE 1957 KIŞTİM FELAKETİ
Başlangıçta, yüksek aktiviteli atıklar tesisin betonarme yeraltı tanklarına geri alınana kadar Karaçay Gölü'nün geçici bir çözüm olarak kullanılması planlanmıştı; ancak zaman içinde açık hava radyoaktif atık havuzuna dönüştü.
1951 ile 1953 yılları arasında yüksek seviyeli radyoaktif atıklar doğrudan göle boşaltıldı.