94 yıllık tarihin ilk satırları

MEHMET BEDİROĞLU Cumhuriyet tarihi ilklerle dolu. Sanatın, siyasetin, sporun, kültür dünyasının kısacası her şeyin bir başlangıcı var. İşte 94 yıllık tarihin ilkler serüveni Tarih, 28 Ekim 1923, Çankaya Köşkü... Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa ile köşke gelir, yakın çalışma arkadaşlarının da olduğu bir sofraya geçerler. On gündür başta başşehir Ankara'da olmak üzere yurtta birtakım siyasi çalkantılar ve gelişmeler yaşanmaktadır. Son olarak başvekil Fethi Bey'in istifasının istenmesi ile de dedikodular had safhaya ulaşmıştır. İşbu noktada sofranın başındaki Mustafa Kemal elindeki bıçağı önündeki bardağa vurarak ayağa kalkar, masadakiler ona dikkat kesilir. DOĞAN ÇOCUĞUN ADI KOYULSUN Paşa söze girer "Arkadaşlar, Meclis'te yaklaşık bir hafta 10 gündür yaşanan kargaşanın nedeni, doğan çocuğun adının bugüne kadar konmamış olmasıdır. Bu gece burada bu çocuğun adını koyacağız" ve ekler "Efendiler! Yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz!" Sonra mı? Sonrasını biliyorsunuz zaten... Cumhuriyet'in ilanı, birbirini kovalayan devrimler, inkılaplar, yeni bir yurt, yeni bir ulus inşası... İLKLER VE ENLERLE DOLU Ve bu inşa sürecinde de eşyanın tabiatı gereği ortaya çıkan ilkler! 94 yıllık cumhuriyet tarihinin her sayfası ilklerle ve enlerle dolu... Siyaset, sanat, spor, kültür, sanayi dünyasının ve daha nice deryaların bu topraklardaki ilkleri ile karşılaşmaya hazır mısınız?

Giriş Tarihi: 29 Ekim 2017 08:07

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK GENELKURMAY BAŞKANI

Mareşal Fevzi Çakmak

Türkiye Cumhuriyeti'nin Atatürk'ten sonraki ikinci ve son mareşali Fevzi Çakmak, Cumhuriyet tarihinin de ilk genelkurmay başkanı. Çakmak, 1924'ten itibaren yirmi yıl boyunca ordunun başındaki görevini sürdürdü.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK KADIN BAKAN

Türkan Akyol

Türkiye her ne kadar birçok Avrupa ülkesine kıyasla kadınlara seçme ve seçilme hakkını daha önce tanımış olsa da kabinede kadın bir bakanın yer alması yine epey bir vakit aldı. Türkan Akyol, 1971 muhtırasından sonra Nihat Erim tarafından kurulan hükümette Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı olarak yer alarak ilk kadın bakanımız oldu.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK KADIN BAŞBAKAN

Tansu Çiller

8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın ani vefatı sonrası Süleyman Demirel'in köşke çıkması Tansu Çiller'e öncelikle DYP genel başkanlığı ardından da 1993'te Cumhuriyet tarihinin ilk kadın başbakanlığı sıfatını getirmiş oldu.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK MUHALEFET PARTİSİ

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

Çok partili siyasi hayata geçiş genç Cumhuriyet'in en sancılandığı konulardan biri oldu. Cumhuriyet'in ilk muhalefet partisi de Atatürk'ün silah arkadaşları Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Refet Bele, Adnan Adıvar tarafından 1924'te kuruldu. Fakat partinin ömrü çok uzun olmayıp bir yıl sonra kapatıldı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK ÖZEL BANKA

Türkiye İş Bankası

İzmir İktisat Kongresi'nin ardından 26 Ağustos 1924'te Mustafa Kemal'in emriyle Türkiye İş Bankası kuruldu. Banka Cumhuriyet tarihinin ilk özel bankası olarak hizmete girdi.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK FABRİKALAR

Paşabahçe, Karabük Demir Çelik

1920'lerde Cumhuriyet'in ilanıyla beraber gelen süreçte yerli bir ekonomi ve sanayi oluşturup istihdam alanları yaratmak adına birçok fabrika inşa edildi. Bu alanda ilk cam fabrikası Paşabahçe İstanbul'da, ilk demir çelik fabrikası ise Karabük'te açıldı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK TARİFELİ UÇAK SEFERİ

İstanbul-Ankara

Günümüzde global ölçeklerde bir dünya devi haline gelen Türk Hava Yolları ilk seferini 1933'te gerçekleştirdi. İstanbul'dan Ankara'ya Eskişehir aktarmalı gerçekleştirilen bu uçuş tarihe geçti.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK SESLİ FİLM

Bir Millet Uyanıyor

Türk sinemasının ilk dönemine imzasını atmış Muhsin Ertuğrul tarafından çekilen 1932 yapımı film, milli mücadele dönemi ruhunu yansıtmasının dışında sinema tarihimizin ilk sesli filmi olma özelliğini taşıyor. Ayrıca film aynı adla, 1966'da Ertem Eğilmez tarafından yeniden çevrilerek yine beyazperdede gösterildi.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK MİLLİ GOL

Zeki Rıza Sporel

İlk milli maç 26 Ekim 1923'te yani Cumhuriyet'in ilanından üç gün önce Romanya ile oynandı. 2-2 biten maçta milli takımın ilk golleri de Fenerbahçeli Zeki Rıza Sporel'den geldi. 1924'te Çekoslovakya ile oynanan ve 5-2 kaybedilen maç da milli takımın ilk yurt dışı maçı olarak kayıtlara geçti.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK DERBİ GALİBİ

Galatasaray

1905'te kurulan Galatasaray ile 1907'de kurulan Fenerbahçe'nin ezeli rekabeti 1909'da oynanan ve Galatasaray'ın 2-0'lık üstünlüğü ile sona eren maçla başladı. Ezeli rekabet hâlâ sürmekte...

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK ŞAMPİYON

Fenerbahçe

Ligin başlangıç tarihine, şampiyonluk sayılarına dair çeşitli ihtilaflar hâlâ sürse de biz şu an için geçerli olanı kabul edersek 1959'da başlayan Milli Lig'in ilk şampiyonu Fenerbahçe oldu. Sarı-lacivertliler Cumhuriyet tarihinin ilk resmi şampiyonu olarak tarihe geçti.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK GOL KRALI

Metin Oktay

Türk futbolunun taçsız kralı, Galatasaraylı Metin Oktay, Fenerbahçe'nin şampiyon olduğu 1959 sezonunda 15 maçta 11 gol atarak ilk gol kralı unvanını elde etti. Oktay, daha sonraları iki kez daha bu apoleti takacaktı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK RENKLİ FİLM

Halıcı Kız

İlk sesli film gibi ilk renkli film de Muhsin Ertuğrul tarafından çekildi. 1953 tarihli film, Cumhuriyet tarihinin sineması adına önemli eşiklerden birine karşılık geliyor.

94 yıllık tarihin ilk satırları

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK YÜKSEK OKUL

Ankara Hukuk Mektebi

Ülke genelinde Osmanlı döneminde açılmış ve kökü çok eskilere dayanan yüksek okullar mevcut olsa da cumhuriyet tarihinde açılan ilk üniversite Ankara Hukuk Mektebi oldu. 1925'te açılan okul, Ankara Üniversitesi'nin de temeli sayılmakta.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK BALET

Engin Akaoğlu

1931 Samsun doğumlu Akaoğlu, Türkiye'nin ilk baletlerinden birisi. 1950'de Ankara Devlet ve Opera Balesi'nde ardından da İtalya, Almanya, İngiltere, Danimarka gibi ülkelerde çeşitli akademilerde yer alan Engin Akaoğlu Türk bale hayatına büyük bir iz bırakarak 2002'de aramızdan ayrıldı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK ELEKTRİKLİ TREN

1955
Cumhuriyet'in onuncu yılında yurdun dört bir yanını demir ağlarla ördük ama ilk elektrikli tren 1955'te çalışmaya başladı. Bu tren İstanbul'da Sirkeci- Halkalı istikametinde yolcularını taşıdı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK TÜRKİYE GÜZELİ

Feriha Tevfik

1929'da Atatürk'ün emriyle Cumhuriyet gazetesinin aracı kurum olarak düzenlediği Türkiye'nin ilk güzellik yarışmasının galibi Feriha Tevfik olur. 19 yaşında tacı takan Tevfik ardından bazı sinema filmlerinde de rol alır

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK KADIN TİYATRO SANATÇISI

Afife Jale

Afife Jale, 1923'ten sonra Türk tiyatrosunda sahneye çıkan ilk Müslüman kadın olarak Cumhuriyet tarihinin sembol isimlerinden biri oldu. Jale, otuz dokuz yıllık yaşamı boyunca dönemin kadınlarına umut oldu.

94 yıllık tarihin ilk satırları — EUROVİSİON'A GİDEN İLK SANATÇI

Semiha Yankı

Eurovision uzun yıllar boyunca en büyük milli eğlence kaynaklarımızdan biri oldu. Bu tarihi temaşanın kapısı ise ilk kez 1975 yılında Semiha Yankı'nın Seninle Bir Dakika isimli parçasıyla aralandı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK ALTIN PORTAKAL ALAN FİLM

Gurbet Kuşları

Türk sinemasının mazisi en eskiye dayanan ödüllerinden biri, Altın Portakal. Orhan Kemal'in aynı adlı romanından uyarlanan film, 1964'te ilk kez düzenlenen Antalya Film Festivali'nde en iyi film ve en iyi yönetmen ödüllerini aldı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK DÜNYA GÜZELİ

Keriman Halis Ece

1932 yılında önce Türkiye ardından dünya güzeli seçilen Keriman Halis, Cumhuriyet tarihinde birçok kalıbı yıktı. 1934'te Atatürk tarafından kendisine kraliçe manasına gelen "Ece" soyadı verilen Keriman Halis'in tarihi başarısının ardından 68 yıl geçecek ve Azra Akın tekrar tacı Türkiye'ye getirecekti.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK NÜFUS SAYIMI

28 Ekimi 1927

Cumhuriyet tarihinin ilk nüfus sayımı Cumhuriyet'in ilanının dördüncü yıl dönümünün bir gün öncesinde yapıldı. Bu sayıma göre ülkenin o günkü nüfusu 13 milyon 648 bin iki yüz yetmiş olarak belirlendi.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK KAĞIT PARA

1927

Cumhuriyet döneminin ilk banknotları 1927'de basıldı. Harf devrimi henüz gerçekleşmediği için banknotlar Osmanlıca yazıyla yapıldı ve hatta Fransızca ibareler de eklendi.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK FESTİVAL

Balkan Oyunları Festivali

Atatürk tarafından 1931'de Beylerbeyi Sarayı'nda düzenlenen Balkan Oyunları Festivali, ülkedeki ilk festivallerden biri olarak kabul ediliyor. Kendisi de Balkan topraklarında doğmuş olan Atatürk'ün bu festivalde epey keyifli bir vakit geçirdiğini de tahmin etmek güç değil.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK ATATÜRK HEYKELİ

Gülhane Parkı, 1926

Türkiye'deki ilk Atatürk heykeli İstanbul Gülhane Parkı'nın denize yakın bölümünde 3 Ekim 1926 tarihinde dikildi. Heykelin tasarımcısı Avusturyalı sanatçı Heinrich Krippel idi.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK YERLİ OTOMOBİL

Devrim

Yerli otomobil her daim gündemimizde olan mevzulardan. Cumhuriyet tarihi de bu doğrultuda girişimlerle dolu. Bu girişimlerin ilki 1961 yılında yapılan Devrim Arabaları'ydı. Hikayenin hüzünlü kısmını bilen bilir ama üretilen dört Devrim'den yalnız bir tanesi günümüze ulaştı ve o da hâlâ çalışır durumda.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK TİYATRO FESTİVALİ

1959 Antalya Aspendos

Cumhuriyet tarihinin ilk tiyatro festivali olarak kabul edilen festival, 1959'da Devlet Tiyatroları tarafından mayıs ayında Antalya Aspendos'ta düzenlendi.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK RADYO YAYINI

1927

İlk radyo yayını 1927 yılında PTT'nin posta görevlerinde yararlanmak amacıyla kurduğu 5'er kilovat gücündeki vericilerle yapıldı. 28 Ekim 1938'den sonra da sürekli yayınlara başlandı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK ÖZEL OKUL

TED Koleji

Genç Cumhuriyet'in öncelediği alanların başında eğitim de geliyordu. Bu vesileyle 1930-1931 öğretim yılında Türkiye'nin ilk özel Türk okulu olarak TED Ankara Koleji açıldı. TED Koleji'ni zamanla diğer illerde de birçok okul takip etti.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK TELEVİZYON YAYINI

İTÜ 1952

Televizyon yayınına dair çalışmalar 1950 yılında İTÜ'de başladı. 1952'de verici cihazlarının gelmesiyle de ilk yayın yapıldı.

94 yıllık tarihin ilk satırları — İLK BİLGİSAYAR

IBM 650

Günümüzde her işimizi gördürdüğümüz bilgisayarlar ilk tanışmamız ülkece 1960 yılına denk düşüyor. Cumhuriyet'in ilk bilgisayarı olma özelliği taşıyan IBM650 12 yıl boyunca kullanıldı.

Takvim Kaynak Tercihleri