26 devlet 5 kıtada savaştı

Birinci Dünya Savaşı tarihte Dünya Savaşı olarak adlandırılan ilk savaş oldu. 26 devletin 5 kıtada 4 yıl 3 ay 10 gün boyunca seferberlik halinde olduğu bu savaşta kimler kazandı kimler kaybetti? Osmanlı bu savaşta ne kadar şehit verdi? Mustafa Kemal’in bu savaşta gösterdiği başarılar neydi? Osmanlı’yı kimler kendi aralarında bölüştü? Anadolu yeniden nasıl ayağa kalktı? Daha onlarca sorunun cevabı burada.26 tane devletin katıldığı ilk savaş 1 Ağustos 1914’te başlayıp 11 Kasım 1918’de sona eren ve 26 devletin katıldığı bu savaş, tarihte dünya savaşı olarak adlandırılan ilk savaş oldu. 10 milyonlarca insanın hayatını kaybettiği bu savaşta Osmanlı İmparatorluğu en kanlı savaşların merkezi oldu. Bu savaş beş kıtada aktif olarak 4 yıl 3 ay 10 gün devam etti.Birinci Dünya Savaşı niçin çıktı? Avrupa devletlerinin güçlü bir sanayileşme geçirmeleriyle beraber ham madde ihtiyacı baş gösterdi. İngiltere ve Fransa dünyada pek çok ülkeyi doğrudan sömürgeleştirerek bu ihtiyaçlarını karşıladılar. Ancak siyasi birliğini geç sağlayan Almanya, bu sömürge mücadelesinde yer almaya kalkışınca, İngiltere ve Fransa’nın çıkarları tehlikeye düştü.Avrupa nasıl ikiye bölündü? Bu gelişme sonucunda Almanya, Avusturya ve Macaristan İmparatorlukları bir grup oluştururken, diğer tarafta İngiltere, Fransa ve Rusya yer aldı. Bunların dışında kalan küçük devletler de varlıklarını sürdürebilmek için bu iki grubun etrafında toplandı. Savaşa aktif olarak 26 devlet girdi.Almanya’nın büyümesi savaşı tetikledi Almanya, Fransa ile gerçekleştirdiği savaşlar sonunda 1871 yılında siyasi birliğini sağladı. Bundan sonra Almanya, Alsas Loren Bölgesi’ni Fransa’dan aldı. Daha sonra Almanya sanayileşmesini tamamladı ve ucuz ham madde yollarını sömürgeleştirmeye çalıştı. İngiltere, Almanya’nın kendi sömürgeleri üzerinde egemenlik kurmasından endişelendiği için Almanya’yı ne pahasına olursa olsun durdurma kararı aldı.Rusya ve İngiltere panik içinde İngiltere, Almanya’nın Hindistan’a giden yollar üzerinde etkili olmasından korkarken, Rusya da Almanya’nın Ortadoğu ve Güney Avrupa’ya yayılmasından endişe ediyordu. Çünkü Rusya, kendisini özellikle Balkanlar’da tek güç olarak görmek istiyordu. Ancak alınan hiçbir önlem Almanya’nın yayılmasını engelleyemedi. Almanya kısa sürede Avrupa’nın en gelişmiş sanayisine sahip oldu ve güçlü bir ordu kurdu.Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nda dağılma endişesi Avusturya-Macaristan İmparatorluğu çok etnikli bir yapıya sahipti ve milli bir birlikleri yoktu. Devletin içindeki etnik gruplar kendi başlarına hareket ediyorlardı ve İngiltere ile Rusya bu durumu kışkırtıyordu. Macarlar, Slovaklar, Rumenler, Sırplar ve Hırvatlar imparatorluktan ayrılıp kendi devletlerini kurmak istiyorlardı. Rusya’nın balkanlarda yayılması yaklaşan savaşın ayak sesleriydi.Fransa kaybettiği toprakları geri almak istiyor Almanya ile 1870’te giriştiği savaştan yenik düşerek Alsas Loren Bölgesi’ni Almanya’ya kaptıran Fransa, kömür yatakları açısından oldukça zengin olan bu bölgeyi tekrar ele geçirmek için yeniden harekete geçti. Üstelik Almanya’nın dünyanın en güçlü ordusuna sahip olmaya başlaması Fransa’da işgale uğrama korkusu doğuruyordu. Fransa, ancak Almanya’nın parçalanması durumunda Alsas Loren Bölgesi’ni tekrar alacağını hesaplayarak Almanya karşıtı grupta yer aldı.İngiltere sömürgelerini kaptırmak istemiyor Britanya İmparatorluğu’nun hayat damarları sayılan sömürgeleri Almanya tarafından tehdit edilmeye başlanınca İngiltere Almanya’ya karşı bir blok oluşturmaya başladı. Alman donanmasının gün geçtikçe büyümesi, İngiltere’yi kısa sürede savaşa hazır duruma gelmeye zorladı. Petrol bölgesinde bulunan Musul, Filistin ve Hindistan bağlantısını oluşturan Akdeniz gibi bir coğrafyada yer alan Osmanlı İmparatorluğu da Almanya’ya yaklaşıyorduRusya Boğazlara göz dikiyor Rusya, Japonya ile giriştiği savaşı kaybettikten sonra yönünü Balkanlar’a ve Osmanlı boğazlarına çevirdi. Balkanlar ve boğazlar üzerinde hak iddia etmeye başlayan Rusya, Böylece Akdeniz’e açılmayı, Almanya ve Avusturya-Macaristan İmparatorluklarını parçalayarak da Balkanlar’a egemen olmayı düşünüyordu.Osmanlı İmparatorluğu kurtlar sofrasında Osmanlı İmparatorluğu, Birinci Dünya Savaşı yaklaşırken tarihinin en zayıf dönemini yaşıyordu. Büyük güçler arasındaki ihtilaflardan yararlanarak varlığını sürdürmeye çalışan Osmanlı İmparatorluğu, Rusya’nın yardım edip kışkırttığı Sırplar, Yunanlar ve Karadağ’daki isyancılarla savaşıyordu. İtalya ise Osmanlı toprağı olan Trablusgarb’ı kolaylıkla işgal edince Osmanlı’nın ne kadar zayıf bir durumda olduğu gün yüzüne çıktı.Osmanlı içerden kaynıyor Rusya, boğazlar üzerindeki gölgesini iyice arttırırken, İngiltere de Osmanlı’nın içindeki azınlıkları kışkırtıyordu. Ermeni Meselesi’ni körükleyen İngiltere, Osmanlı’yı iç karışıklıklara sürükleyerek savaşta saf dışı bırakmayı amaçlıyordu. Fransa’da Arap topraklarına iyice yerleşip kendisini güvenceye almak için Suriye’yi Osmanlı’dan almaya çalışıyordu.Osmanlı ordusu Almanlara emanet Osmanlı, yaklaşan savaşta ordusunu güçlendirebilmek için Alman general Leman Von Anders komutanlığında kendi ordusunu eğitmeye başladı. İngiltere’den de mühendisler ve yeni gemiler getirterek Tersanesini güçlendirmek istedi. Osmanlı, Balkanlar’da ayaklanan Sırplar, Bulgarlar ve diğer gruplarla da anlaşmak istemiş ancak başarılı olamamıştı. İngiltere de Osmanlı’nın büyük paralar ödeyerek sipariş ettiği savaş gemilerini bir türlü teslim etmedi.Osmanlı Almanya’nın yanında Almanya, yaklaşan savaşta İngiltere, Fransa ve Rusya’ya karşı elini güçlendirmek için Osmanlı’yı yanına çekmeye çalışıyordu. Böylece, bir savaş durumunda Rus donanması ve ordusu Osmanlı ile uğraşacağından Almanya Rusya cephesinde savaşmak zorunda kalmayacaktı. Osmanlı’nın Hilafet gücünden yararlanarak Ortadoğu’da Müslümanları ayaklandırarak İngiltere’yi zor durumda bırakmak da bir başka nedendi.İtilaf Devletleri Osmanlı’yı savaşın dışında tutmak istiyor Osmanlı-Alman yakınlaşmasının doğuracağı zorlukların farkında olan İtilaf devletleri, Osmanlı’ya savaşa katılmaması durumunda hudutlarının emniyetinin ve toprak bütünlüğünün sağlanacağı, para ve erzak yardımı yapılacağı ve kapitülasyonların kaldırılmasına izin verileceği garantisinde bulundular. Ancak kendi aralarında Osmanlı’yı parçalamak için hazırladıkları gizli anlaşmalar, gerçek niyetlerini ortaya koyuyordu.Ve savaş başlıyor Avusturya Veliahdı Arşidük, Ferdinand’ın 28 Haziran’da ziyaret için geldiği Bosna Hersek’te bir Sırp tarafından öldürülmesi savaş kıvılcımını çaktı. Patlamaya hazır bir barut fıçısı halindeki dünya, tarihin en kanlı savaşının içinde buldu kendisini. Avusturya, Sırbistan’a savaş ilan ederek Belgrat’ı bombalamaya başladı.Almanya ve Rusya savaşa katılıyor Avusturya’nın Sırbistan’ı bombalaması karşısında Rusya da Avusturya’ya savaş ilan ederek ordularını seferber etti. Bunun üzerine Almanya Rusya’ya savaşa müdahil olmaması için nota verdi. 12 saat içinde Rus ordularının geri çekilmemesi durumunda Almanya’nın Rusya’ya karşı savaş ilan edeceği söylendi. Ruslar bunu reddedince de Almanya, Rusya’ya savaş ilan etti.26 devlet 5 kıtada savaşıyor Savaş kısa bir süre içinde, Asya, Afrika ve Avrupa’yı sardı. Bu savaş, İngiltere’den başlayarak Japonya’ya kadar tüm dünyayı etkisi altına aldı. Daha sonra Amerika Birleşik Devletleri’nin de savaşa katılmasıyla savaş beş kıtaya yayıldı.Osmanlı cepheden cepheye koşuyor Osmanlı İmparatorluğu, savaşın başlamasından kısa bir süre sonra mecburen savaşa katıldı. Almanya’nın isteği doğrultusunda Rusya ve İngiltere’yi zor durumda bırakmak için Osmanlı bir çok cephede birden savaşmaya başladı.Cephelerde ağır mağlubiyetler Osmanlı, önceleri Çanakkale, Suriye ve Irak Cepheleri’nde İtilaf Devletleri’ne karşı savaştı. Böylece boğazlardan İstanbul’a yapılabilecek bir işgal hareketini önlemek isteyen Osmanlı, Suriye ve Irak Cephesi’ni de açarak Ortadoğu’daki topraklarını elinde tutmak istedi.Doğu Anadolu ve Rize Rus işgali altında Rusya, Kafkaslarda başarısız olunca ordudaki asker sayısını arttırdı. Sonrasında ise Ruslar doğuda ağır ağır Osmanlı topraklarını işgal etmeye başladılar. Öte yandan Rus donanması da Rize’yi işgal etti.Komünist devrim Rusya’yı saf dışı bırakıyor Ruslar bütün güçleriyle Anadolu’nun içlerine doğru ilerlemeye devam ederken, Rusya’da komünistler devrim yaptı ve Rus Çar’ı tahtından devrildi. Rusya, savaşta tarafsız kalacağını ve işgal edilen topraklardan çekileceğini ilan etti. Böylece Osmanlı, rahat bir nefes almış oldu.Suriye Cephesi’nde bozgun Osmanlı, İngilizlerin Arapları kışkırtması dolayısıyla Suriye Cephesi’nde zor durumdaydı. Mekke ve Medine’deki Osmanlı kuvvetleri kuşatıldı. İngilizler, çekilmeye başlayan Osmanlı ordusunu takip ederek Kudüs’ü Osmanlı’nın elinden aldı.Çanakkale’de destansı direniş İtilaf Devletleri, bir an önce Osmanlı’nın başkenti İstanbul’u alıp boğazlardan geçerek Rusya’daki Komünist rejimi devirmek istiyorlardı. Bunun için Çanakkale Boğazı’nı ablukaya alan İtilaf Devletleri donanması, tarihin en destansı direnişi ile karşılaştı. Çanakkale’ye ilk çıkan düşman kuvvetlerine Atatürk’ ün kumanda ettiği 19. Tümen’in 17. Piyade alayı Conk Bayırı’nda yaptığı karşı taarruzla düşmanı durdurdu.Atatürk önderliğinde yeni direniş başlıyor Irak Cephesi’nde Osmanlı Ordusu geri çekilmeye başlayınca İngilizler hızla ilerlemeye başladılar. Atatürk evvela Arap çetelerini bozguna uğrattıktan sonra Halep kuzeyindeki mevzide durdurmaya çalıştı. Ahmet İzzet Paşa Harbiye Nazırı ve Baş Kumandanlık görevlilerini de üzerine alarak yeni kabineyi kurmuştu. Yıkılmış bir ordu, yıpranmış bir halk kitlesinin başına geçerek üstün başarılar sağlamış olan Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğinde bir yeni mücadele başlamıştıOsmanlı parçalanıyor Almanya’nın başını çektiği İttifak Devletleri İngiltere’nin başını çektiği İtilaf Devletleri’ne yenilince Osmanlı da yenilmiş oldu. İtilaf Devletleri, Ağır şartlar taşıyan Mondros Mütarekesi ile Osmanlı ordularının terhis edilmesini, donanmanın limanlara demirlenmesini kararlaştırdı. Ayrıca, bu mütarekeye göre, İtilaf devletleri gerekli gördükleri takdirde Çanakkale ve İstanbul boğazları, Batum, Bakü gibi stratejik yerleri işgal edebileceklerdi.Birinci Dünya Savaşı’nda hangi devlet ne kadar kayıp verdi? Bu savaşın sonunda bütün devletler çok kayıp verdi. 30 ekim 1918’de biten savaş yaklaşık 4 yıl sürmüştü. Bu savaşta Osmanlı İmparatorluğu, 1 milyon 300 bin şehit verdi. Rusya 9 milyon 150 bin kayıp verirken, Almanya 7 milyon 142 bin kayıp verdi. İngiltere’nin kaybı ise 3 milyon 190 bindi. Savaşa sonradan katılan ABD ise, 365 bin 800 kayıp verdi.Bir millet yeniden var oluyor Birinci Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı’nın fiilen dağılması ve topraklarının İtilaf Devletleri’nce paylaşılması, kısa sürede yurt genelinde tepkilere neden oldu. Anadolu içten içe kaynarken, birçok şehirde İtilaf Devletleri’ne karşı ayaklanmalar ortaya çıktı. Mustafa Kemal, bu dağınık güçleri toparlayıp ülkeyi yeniden ayağa kaldırmak için İstanbul’dan ayrılıp Anadolu’ya geçti ve Kurtuluş Savaşı da doğrudan başlamış oldu.