Emeklilikte Yaşa Takılanlara tazminat hakkı! Kıdem tazminatında 5 yıl detayı! Borçlanmayla EYT'li olunur mu?

Milyonlarca kişi Emeklilikte Yaşa Takılanlar için çıkacak düzenlemeyi bekliyor. Bir yandan da birçok konu merak ediliyor. Borçlanmayla emekli olur muyum? Ben EYT'li miyim? EYT'liler kıdem tazminatı alabilir mi? gibi birçok sorunun yanıtı araştırılıyor. Konuyla ilgili Posta gazetesinden Ekrem Sarısu merak edilen soruları yanıtladı. SORU: Özel bir bankanın Emekli Sandığı'ndan emekliyim. Acaba babamdan yetim maaşı alabilir miyim? Sevim YILDIZ CEVAP: Babanızdan yetim aylığı alıp alamayacağınız, babanızın tabi olduğu sigortalılık statüsüne göre değişir. Şayet babanız Emekli Sandığı'ndan emekliyse, babanızdan yetim aylığı alabilirsiniz. Ancak babanız SSK veya Bağkur'dan emekliyse, babanızdan yetim aylığı alamazsınız. BORÇLANMAYLA EYT'Lİ OLUR MUYUM? SORU: 1 Ocak 1970 doğumluyum. 1990 yılından işe girişim var. Ancak içerisinde hiç prim yok. Uzun vade primim 20 Nisan 2000'de ödenmeye başlamış olup 7056 gün primim var. Askerliğimi 18 ay yaptım. Askerlik borçlanmasıyla girişim 20 Ekim 1998 olacak. Bu takdirde emeklilikte yaşa takılanlardan (EYT'li) sayılır mıyım? M. KARAARSLANBEY CEVAP: Askerliği borçlanmanız halinde, sigorta başlangıç tarihiniz 18 ay geri gider ve emeklilik için; 25 yıl sigorta süresi, 5900 gün prim ve 57 yaş şartlarına tabi olursunuz. Priminiz yeterli, borçlanmadan sonra prim ödemeseniz de 57 yaşınızı dolduracağınız tarihte emekli olabilirsiniz. Normalde borçlanmadan sonra EYT'li sayılmanız gerekir. Ancak EYT yasa tasarısının Aralık 2022 ayında bitirilerek TBMM'ye sunulacağı açıklandı. Sorunuzun EYT kısmına EYT esaslarının belli olacağı Aralık 2022'de cevap vermek daha doğru olur. EYT YASASINDAN NASIL ETKİLENECEĞİNİZ ARALIKTA BELLİ OLUR SORU: 17 Şubat 1979 doğumluyum. İlk sigorta başlangıcım 1 Temmuz 1996 ve 7510 gün primim var. Devlet memuruyum. Planlanan EYT için emeklilik durumum hakkında bilgi verirseniz memnun olurum. Emin Emre KANGAL CEVAP: Memuriyete başlama tarihiniz ile SSK prim ödeme gün sayınızı bildirmemişsiniz. Sorunuzu 1 Temmuz 1996'dan memur olduğunuz tarihe kadar ara vermeden prim ödediğiniz varsayımına göre cevaplandıracak olursak, Emekli Sandığı'nda emekli olmak için: 25 tam yıl fiili hizmet süresi ve 56 yaş şartlarına tabisiniz. EYT yasasının 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olan ve bu tarihte yürürlüğe konan 4447 sayılı yasa ile emekliliği 2 ila 18 yıl arasında uzayan sigortalıları kapsaması bekleniyor. Sigorta girişiniz 8 Eylül 1999'dan önce olduğu için EYT kapsamındasınız. Ancak EYT esasları henüz belli olmadığından yasadan nasıl yararlanacağınız belli değil. EYT yasa tasarısının Aralık 2022'de tamamlanarak TBMM'ye getirileceğini açıklandı. Yasadan nasıl ve hangi şartlarla yararlanacağınız aralık ayında belli olur. Memuriyete başlama ve SSK prim gün sayınızı bildirirseniz sorunuza daha net cevap verebiliriz ÇIKACAK EYT'DEN YARARLANIRSINIZ SORU: 12 Ocak 1977 doğumluyum. İlk SSK'lı işe giriş tarihim 12 Mayıs 1993 olup 2000 yılına kadar SSK'ya 1095 gün prim ödedim. 13 Nisan 2000'de uzman çavuş olarak göreve başladım. 2 Ocak 2017'de uzman çavuşluktan istifa ederek ayrılıp, memur olarak belediyede çalışmaya başladım. Toplamda 10500 gün hizmet sürem (prim ödemem) var. Acaba EYT'li oluyor muyum? Mustafa TOPUZ CEVAP: Kamuoyunda EYT yasası olarak bilinen emeklilikte yaşa takılanların emeklilik tarihlerinin öne çekilmesi ile ilgili düzenlemenin, öncelikle 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olarak çalışmaya başlayanları kapsaması bekleniyor. Bu tarihten önce sigortalı olduğunuzdan çıkacak EYT yasası kapsamındasınız. Ancak EYT esasları henüz belli değil. İlgili bakan EYT çalışmasının Aralık 2022'de tamamlanarak yasa tasarının Aralık 2022'de TBMM'ye getirileceğini açıkladı. Yasadan yararlanmanız kesin olmakla birlikte, nasıl ve hangi şartlarla yararlanacağınız yasa tasarısı ortaya çıktığında belli olacak. DESTEK PRİMİNİ GERİ ALABİLİR MİYİM? SORU: Benim gibi binlerce kişi emekli ve şirket ortağı olup Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödedik. Torba yasa kapsamında taksit yapıldı. İleriki yıllarda SGDP kaldırıldı. Ödemeyenlerin borcu silindi. Bizlerin ödemeleri ne oldu? Dürüst vatandaş hep kaybediyor. Bunların iadesi mümkün mü? Yasal olarak hakkımızı arayabilir miyiz? Oğuz CİGERCİOĞLU CEVAP: SGDP'nin iş kazası geçirilmesi veya meslek hastalığına yakalanması halinde kısa vadeli sigorta kollarından yapılacak yardım dışında, çalışan emekliye hiçbir faydası yoktur. Emekli aylığını artırmaz. İadesi de yapılmaz. Kısaca SGDP çalışanı değil, Sosyal Güvenlik Kurumu'nu destekleyen bir primdir. Maalesef ödenen primler SGK'nın kasasına girmiş durumda. Ödediğinizi SGDP primini geri alamazsınız. Yani iadesi yok. Maalesef yasa bu şekilde. EYT'LİLERE TAZMİNAT HAKKI Yaşa takılanlara emeklilik yolunu açacak düzenleme heyecanla bekleniyor. Düzenlemenin Aralık'ta Meclis'e sevk edilmesi, emeklilik işlemlerinin de 2023'ün Ocak ayından itibaren başlaması bekleniyor. Peki düzenleme ile emeklilik yolu açılacak EYT'lilerin işten ayrılırken hangi hakları bulunuyor? İşte EYT'lilerin başta kıdem tazminatı olmak üzere hakları… 1. Yeni düzenleme ile emekli olacak EYT'liler bu nedenle işten ayrıldığında kıdem tazminatı alır mı? İş Kanunu'nda 4/a'lıların, yani SSK'lıların kıdem tazminatı alabilmesinin şartları arasında 'emeklilik hakkının elde edilmesi veya bu kapsamda yaş dışında gereken sigortalılık süresi ve prim gününün doldurulması nedeni ile işten ayrılma' da sayılıyor. Bu kapsamında emeklilik nedeniyle işten ayrılan EYT'liler kıdem tazminatını alarak işten ayrılabilir. Bunun için Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan alınacak şartların tamamlandığına yönelik yazı ile işverene başvurulması yeterli olacak. Ayrıca dilekçede de işten ayrılma nedeninin emeklilik olduğunun belirtilmesi gerekiyor. 2. Tazminat için kaç yıl çalışmak gerekecek? Emeklilik nedeniyle işyerinden ayrılacak çalışanın aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışmış olması şart. İşçinin kıdem tazminatı alabilmesi için gerekli 1 yıllık sürenin hesabında aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde çalıştığı süreler birlikte değerlendirilecek. 3. Kıdem tazminatı nasıl hesaplanacak? Kıdem tazminatı son brüt ücret üzerinden hesaplanacak. Her 1 yıl için 30 günlük brüt ücret kadar hesaplama yapılacak. Brüt ücrete yıl içinde alınan düzenli ödemeler de dahil edilecek. Bu ücret üzerinden hesaplama yapılacak. Kıdem tazminatı gelir vergisine tabi değil. Tazminattan yalnızca damga vergisi kesilecek. Başka kesinti yapılmayacak. 4. Tazminatta tavan ne kadar? Bu tutar aşılabilir mi? Brüt maaş kıdem tazminatı tavanını aşıyorsa tazminat tavan tutardan hesaplanıyor. Halen tavan 15 bin 371 lira seviyesinde bulunuyor. Bu tutar Ocak ayında memur maaş katsayısındaki artışla birlikte yükselecek. 5. Tavan aşılabilir mi? İş Kanunu, verilecek en yüksek kıdem tazminatı tavanını belirlemiş durumda. Ancak işveren kendi arzusu ile bunu aşarak bir rakam ödemek isterse ya da çalışanın gerçek maaşını dikkate almak isterse bunda bir sıkıntı bulunmuyor. Ancak burada tavanı aşan kısım için gelir vergisi ödenmesi durumu ortaya çıkıyor. 6. Taksitle ödenebilir mi? Kıdem tazminatının peşin ödenmesi esas. Çalışanın rızası olmadan kıdem tazminatının taksitle ödenmesi söz konusu olamaz. İşveren ancak işçinin açık ve yazılı onayını alırsa kıdem tazminatını taksitle ödeyebilir. 7. Kıdem tazminatını alamayan ne yapmalı? Uyuşmazlıklarda önce arabulucuya başvuru yapılıyor. Kıdem tazminatında zaman aşımı 5 yıl. Zamanaşımı kıdem tazminatı hakkının doğduğu tarihten itibaren başlıyor. 8. Emekli olurken kıdem tazminatı alan EYT'liler yeniden çalışmaya başlarlarsa kıdem tazminatı hakkı olur mu? EYT düzenlemesiyle emekli olan kişi aynı veya başka bir işyerinde yeniden çalışmaya başlarsa ikinci kez kıdem tazminatı alabilir. Ancak burada o işyerinde en az 1 yıl çalışmak ve kıdem tazminatı alacak şekilde işten ayrılmak gerekecek. 9. Emekli olan EYT'liler ihbar tazminatı alır mı? Emeklilik nedeniyle işten ayrılanlara ihbar tazminatı ödenmez. 10. EYT'lilerin birikmiş izinleri ne olacak? Kullanılmayan izinlerin bedelinin iş akdi bittiğinde ödenmesi gerekecek. İzin ücreti, iş akdinin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenecek. İzin hakkında zaman aşımı diye bir süre söz konusu değil. Eğer ödeme yapılmazsa iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde yargı yoluna gidilmeli. Zaman aşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.