İpek yolunda duvarların ardında Bağdat

Şehirlerin ecesine ayrılık hiç yakışmıyorBağdat’ta binlerce yıldır birlikte yaşayan Sünni ve Şiiler artık mahalle, sokak ve evlerini ayırmışlar. Yemeklerini bile seçiyorlar. Dicle’de avlanan Cürri balığını Şiiler yiyor Sünniler ise ağızlarına koymuyorBinlerce yıldır ayakta duran tarihine onlarca savaşı, işgali, ölümü, acıyı alan Irak’ın başkenti Bağdat, savaş nedeniyle artık bir harabe. 6 milyon nüfuslu kentte Şii-Sünni diye bölünen mahallelerdeki kurşun izleri ve bombalanmış binalar, adına özgürlük denen hayat biçiminin ağır bedelleri olduğunu hatırlatıyor. Otomobilin arka koltuğunda oturuyorum. Önümde Kutup Ağabey. Direksiyonda ise Türkmen mihmandarımız Amer. İlk kez bir savaşa tanık olmanın heyecanıyla, sanki yıkıntılar bana gerçeği anlatabilecekmiş gibi sürekli fotoğraf makinemin deklanşörüne basıyorum. O kadar cesurum ki, camı açıp kollarım dışarıda etrafa gülümsüyorum. O anda Amer dönerek, “Ne yapıyorsun sen!” diye bağırıyor. “Fotoğraf çekiyorum” diyorum. “Hayır bu mahalle çok tehlikeli. İzin almamız gerek, arabayı tanımaları gerek, kimliklerimizi görmeleri gerek” diye durduruyor beni ‘ağır abi’ edasıyla. “Peki” diyorum, “O zaman yol kenarında bir yere park etsek de inip biraz yürüsek.” Ona da itiraz geliyor: “Hayır, burada öyle uluorta park edemezsin otomobilini. Kaç tane bomba yüklü araç patlatıldı biliyor musun? Askerin izin verdiği otoparklar var. Oraya gitmemiz gerek.” Sonunda bir otopark bularak otomobili park ediyoruz. Elimizde makineler, kayıt cihazları, not defterleri. Askerlerden en az 3 ayrı kimlik göstererek izin alıyoruz. Bu arada cep telefonlarını da çantalarımıza atıyoruz. Çünkü askerler, telefonların uzaktan kumandalı bombaları patlatmakta da kullanıldığını biliyor ve görürlerse şüphelenip telefonları elimizden alabilirler. Birkaç fotoğraf çekiyoruz, sonra hop yine otomobilin içine. İçimden, “Bu korkuyla nasıl bu kentte yaşanır?” diye düşünüyorum. O anda Amer yüksek sesle İbrahim Tatlıses’i açıyor otomobilin teybinden... Bangır bangır üstelik. Sonra da bana dönüp bağırarak, “Bacım biz alıştık bunlara. Açıyoruz müziği dünyadan uzaklaşmaya çalışıyoruz. Ölüm bizim için o kadar sıradan ki, yaşamak hiç de marifet değil” diyor. Yine bir mart günü işgal edilen Bağdat kenti, bugün hem duvarlar hem de mezheplerle birbirindenkesin çizgilerle ayrılmış durumda. Mahalle mahalle otomobille ve yürüyerek dolaşıyoruz. Not alırken zorlanıyorum: Şii-Sünni, Şii-Sünni... Iraklı Muhammed adlı Şii genç, “Her şey 2006’da başladı” diyor. Şiilerin en kutsal camilerinden olan Samarra’daki Al Askari Camisi’nin bombalanmasından söz ediyor. “İşte ondan sonra hepimiz birbirimizi fişlemeye başladık. Kim Şii kim değil öğrendik, intikam almak istiyorduk çünkü. Eskiden birbirimize kız alır verirdik. Artık düşman kesildik.” Fişliyorlar6 milyon nüfusun neredeyse yarısından çoğu Şii olduğu için kentin her tarafına Hz. Ali posterleri asılmış. Sünnilerin yaşadığı Dora, Azamiye, Diyala içinse “El- Kaide cennetleri” deniyor Iraklılar arasında. “Gerçekten bu kadar keskin mi aranızdaki ayrılık?” diye soruyorum, adını vermek istemeyen Sünni bir Iraklı gence: “Evet. Benim Şiilerin oturduğu mahallede evim vardı. Ölüm tehditleri yüzünden bırakıp çıkmak zorunda kaldım. Artık ailemle Azamiye’de yaşıyorum” diyor. Sonra da trajikomik bir örnekle durumu özetliyor: “Bizi öyle böldüler ki balığımız bile ayrı biliyor musun? ‘Cürri’ diye bir balık var. Onu Şiiler yer Sünniler yemez. Daha neler göreceğiz bakalım.Güvenlik paranoyası ranta dönüştüAyda 100 bin dolar alan güvenlikçilerin koruduğu yabancı gazeteciler odalarından hiç çıkmıyor. Tüm işi ise parayla tuttukları Iraklı gazeteciler yapıyor Irak’ta savaşın en büyük nedeninin petrol olduğu biliniyor. Evet belki petrol şirketleri pastanın çok büyük bir payını kapmış durumda, ancak gözardı edilmemesi gereken bir gerçeği de Bağdat’ta yaşarken gördük:Güvenlik paranoyası... ‘Her an ölümün kol gezdiği, bombaların ne zaman, nereden geleceğini bilememenin insanlarda yarattığı korkudan faydalananlar kim?’ diye sorarsanız eğer, derim ki; hem Iraklılar hem de yabancı güvenlik şirketleri... Irak’ta her şeyin bir maliyeti ya da diğer bir deyişle ‘bedeli’ var. Onlarca güvenlik kontrolünden geçildikten sonra girilebilen havaalanı yoluna öyle “Bir taksi çevireyim de kendi başıma gideyim” deyip de çıkamazsınız. Mutlaka özel izne sahip araçlar sizi taşıyabilir. Bunun bedeli yabancılar için bin 500 dolar ile 3 bin dolar arasında değişiyor. Bu fiyat da geldiğiniz ülkeye, o ülkenin Irak ile kurduğu dostluk derecesine bağlı olarak farklılık gösteriyor. Örneğin İngiliz iseniz, işgalci güç olduğunuz için pazarlık en üst seviyeden açılıyor. Iraklı bir şoför, geçen ay 25 bin dolara bir araç satın aldığını, camlarını da kurşun geçirmez olanlarla değiştirdiğini anlattıktan sonra, iştahı kabararak ekledi: “Seçim haftasında sadece 3 gün içinde Iraklı gazetecileri getirip götürerek 15 bin dolar kazandım. Bir hafta daha böyle çalışsam arabanın parasını çıkarırım.”TAŞERON GAZETECİLERHer gün bombalarla sarsılan Bağdat’ta bu “korku paranoyası” sadece güvenlikçilerin değil, kimi Iraklıların da işine geliyor. Örneğin yabancı haber ajanslarında çalışan Bağdat’ta görevli yabancı muhabirler, hemen hemen hiç sokağa çıkmıyor. Bu biraz da kendi ajanslarından gelen bir talep. Onlar da tüm işlerini özel görevlendirdikleri Iraklı gazeteci ve foto muhabirlerine yaptırıyor. Ve haberleri güvenlik endişesiyle otel odalarından çıkmadan Iraklılardan alıyorlar. Kendi medya kuruluşları adına çalıştıklarında alacakları paranın kat be katını kazanan Iraklılar da, yabancıların çok fazla dışarı çıkmasından yana değil. Iraklı bir gazeteci, “O yabancıları korumak için kendi ülkelerinden gelen güvenlik şirketleri tam 100 bin dolar alıyor ayda. Niye buranın güvenli ve bombasız bir yer olmasını istesinler ki; bir düşünsene” diyerek durumu özetliyor. Bu sözler, Bağdat’ta her gün yaşanan ölümlerden kimlerin ‘nemalandığını’ anlamama yetiyor.Sadr kentine girdik!Eski adıyla Saddam, bugünkü adıyla ise Sadr Kenti... Iraklı Şiilerin bir dönemki askeri gücü Mehdi ordusunun sığınağı, çetin çatışmaların yaşandığı kurtarılmış bölge. 2 milyona yakın Şii’nin yaşadığı Sadr kentine iki koruma, kurşun geçirmez camlara sahip bir araçla girdik. Irak’ta sadece burada ‘biraz olsun korktum’ dersem yeridir. Bağdat’ın merkezinden 10 kilometre uzaklıktaki Sadr, işsizliğin en çok olduğu ve gelir bakımından en düşük bölgelerinden. ABD’nin direniş yüzünden kontrol edemediği bölge, 6 ay önce Irak askerinin denetimine girdi. Bölgedeki kerpiç, yıkık dökük evlerin büyük bölümüne elektrik ve su verilmiyor. Yanından geçtiğim pazarın 10 ay önce 70’e yakın kişinin can verdiği patlamanın yaşandığı yer olduğunu anlatıyor korumamız. Gözümüze üstü bombalanmış binanın altındaki nalbura takılıyor. Sahibi Besim Reheme’ye soruyorum: “İnsan hiç mi korkmaz üzerime yıkılır diye?” “Nereye gideyim. Burası ekmek kapım” diye yanıtlıyor. Bağdat merkezde kiralar bin, buradaysa 200-300 dolar. Geçen yıl Başbakan, ABD’nin baskısıyla buraya büyük operasyonlar düzenledi ve Mehdi ordusunu dağıttı. Hükümetin kendilerini cezalandırdığını söyleyen halk ise işsiz güçsüz yaşamakta.Göğüs arasına fındık atıp eğlenen IraklılarBağdat’ta bir pavyon... Kesif duman kokusu. Ortada kadınlar oryantal yapıyor. Kefiyeli entarili erkekler, nargile içiyor, bir yandan kadınlara fındık atıyor. Hedefleri fındıkları göğüs dekoltesine isabet ettirmek. Savaş savaş savaş... İnsan korkar, ağlar; ama eğlenir de...” diye düşündük.Bağdatlıların bombalardan uzaklaşmak için kafalarını dağıttıkları bir yer olmalıydı. Sonunda istediğimiz oldu ve gazetecilerin, diplomatların kaldığı, en çok bombalı saldırıya uğramış olan Filistin Oteli’nin yolunu tuttuk. Park ederken ağdalı, keskin bir Arap şarkısı dikkatimizi çekti. Müziğin geldiği yerden dışarı kırmızı bir ışık saçılıyordu. Bizim Tarlabaşı’ndaki pavyonların dışarı taşan kırmızısından hani... Otelin emniyet amiri bize eskortluk etti. 200 metrekarelik bir salona girdik. Tedirgin bir şekilde başladım not almaya: Erkeklerin doldurduğu 20 kadar masa vardı. Sigara ve nargilenin dumanıyla, bir de keskin alkol kokusuyla dolu. Her gün açık. En yoğun gece cuma tatil olduğundan perşembeleri. 21.30’da başlayıp iki saat süren eğlenceye girmenin bedeli 50 dolar. Masaya humus, tabuleh, patlıcan gibi mezeler geliyor. İçeriye ABD’lilerin veya başka yabancıların alınması kesinlikle yasak. Gazetecilerin de... Çünkü “misafirlerin” arasında bakanlar, siyasetçiler var. Yani bu mekânı ilk görüntüleyen gazeteciler biz oluyoruz.10 BİN DOLARI SAÇTI Bir erkek çığlık çığlığa şarkı söylüyordu. Her köşede korumalar, bir de arkada oturan 6 genç kadın. Şarkı hareketlenince birden kadınlar kendilerini piste attı. 18-25 yaşları arasındaydılar. Kırmızı, mavi ve siyah ağırlıklı elbiseleri vardı. Hepsi vücudu saran jarse kumaştandı ve boyları ayaklarına kadar iniyordu. Ayakları çıplaktı. Bizim dansözler gibi açık değildi giysileri. Sadece göğüs dekolteleri vardı. Yetenekli değillerdi, sadece konukları eğlendirmeye çalışıyorlardı. Girişin hemen yanında pavyonun sahibinin karısı, sağ elinde tespih, sol elinde nargileyle “kızlarını” uzaktan izliyordu. Kutup ağabey deklanşöre basmaya başladığında hepsi arkasını dönerek yüzlerini gizlemeye çalıştı. Belli ki korkuyorlardı. Bizim amir o anda devreye girdi ve eliyle “bırakın” der gibi korumalara mesajını iletti. Birkaç dakikalık çekim sonrasında eğlence kaldığı yerden sürdü. Bir adam elinde 10 bin doları etrafa saçtı; 100 doları da mekân sahibinin karısına attı. FINDIKLA BASKETGözüme iki adam çarptı. Başlarında kefiye, üzerlerinde de yerlere uzanan entari vardı. Bir taraftan nargile içiyor, diğer taraftan da kendilerine kalçalarını sallayan kadınlara fındık atıyorlardı. Amaçları göğüs dekoltesinden içeri sokabilmekti fındıkları. Hem atıyor, hem yiyor, hem atıyor, hem yiyorlardı... İçimden,“Bağdat’ta bunu da gördün ya Bilge ne diyeyim” dedim. Saat 23.30’a yaklaşırken biz çıkmaya hazırlanıyorduk. Ama bizden başkaları da çıkıyordu. Kızlardan 4’ü, kendilerine fındık atan adamlarla birlikte kapıya yöneldi. Dansözlükten para kazanmıyorlardı... Bir gece için ise 100 ila 150 dolar aldıklarını öğrendik.İçki satan dükkânların adresi: 40 Harami CaddesiESKİ Devlet Başkanı Saddam Hüseyin döneminin sona ermesiyle alkolün tamamen yasaklandığı Irak’ta, şimdiki Başbakan Nuri el Maliki ile yasak az da olsa yumuşamış durumda. Hâlâ Şiiliğin merkezi güneydeki Necef, Basra gibi birçok kentte alkol yasak. Ancak 6 aydan beri Bağdat’ın daha önce içki bulundurduğu için bombalanan birçok yerinde, artık hem alkol satın almak hem de sokaklarda içmek serbest. Aşırı dindar olan Şii ve Sünnilerin bile bu içkili mekânlara geldikleri söyleniyor kulaktan kulağa. İçkiler genellikle Kuzey Irak’tan getiriliyor. Satanlarsa Yezidi ya da Hıristiyan. Genellikle içkinin en rahat satın alındığı yer, boydan boya neon ışıklarıyla süslü ‘40 Harami Caddesi.’ Dükkânın birine gidiyoruz. Raflar Yunan rakısı Uzo, birçok marka viski, votka ve biralarla dolu. Adını vermek istemeyen dükkân sahibi son 6 aylık satıştan çok memnun: “Günde 500- 600 dolarlık içki satıyorum. Seçim öncesinde tatiliz. Ama içki yasak değil. Eee bu da benim işime geliyor” diyor, fotoğraf makinesinden çekinse de...