TOKİ esnafa da umut oldu! Hatay'da işletmelerin yüzde 70'i faaliyete başladı: "Gidenlerin döneceğine inancımız tam"

Türkiye, 6 Şubat 2023 sabahı tarihin en büyük felaketiyle derinden sarsıldı. 13 şehirde 16 milyon insanı etkileyen Kahramanmaraş merkezli depremler, 50 binden fazla canımızı kaybetmemize yol açtı. 6 Şubat depremlerinde en büyük yıkımı ise medeniyetler şehri Hatay aldı.

6 Şubat depreminin yerle bir ettiği Hatay, küllerinden yeniden doğdu. (Fotoğraflar Anadolu Ajansı ve Sabah Gazetesi'nden alınmıştır)

Hatay'ın yüzde 85'i nerdeyse yok olurken, şehir adeta haritadan silindi. Depremin ikinci günü geldiğim bu şehre üç yıl sonra yeniden ayak bastım. O dönem devasa bir enkaz yığını olan Hatay, şimdi koca bir şantiye alanı halini almış... Enkazlar yerini şantiyelere, şantiyeler ise yeni binalara bırakmış... Acılar hâlâ taze, ancak teslim edilmeye başlanan konutlar şehrin yeniden canlanacağına dair olan inancı yeşertmiş.

ESNAFA CAN SUYU OLDU
Deprem Hatay'da sadece fiziksel değil, devasa bir ekonomik yıkıma da yol açtı. Hatay Valiliği'nin verilerine göre şehirde 137 bin 624'u konut, 15 bin 599'u işyeri ve 777 ahır yıkıldı. Ekonomik hayatın durduğu şehre can suyu ise yine TOKİ eliyle sağlanmış. TOKİ tarafından inşa edilen Konteyner Çarşılar, Hatay'da ticari hayatın yeniden canlanması açısından kritik bir rol üstlenmiş. Özellikle şehir merkezinde, Kurtuluş Caddesi ve Uzun Çarşı çevresinde hayata geçirilen Konteyner Çarşılar esnafa adeta can suyu olmuş.

Bu işyerlerinde tam anlamıyla bir ekonomik canlılıktan söz etmek için ise henüz erken... Çünkü yıkımla birlikte halkın başka şehirlere taşınması esnafın müşteri kitlesini kaybetmesine yol açmış. Şehir merkezindeki yerleşik nüfus hâlâ deprem öncesi seviyeye ulaşmamış... Alım gücü düştüğü için harcamalar zorunlu ihtiyaçlarla sınırlı kalmış... Ancak bu sürede sağlanan vergi destekleri ve ertelenen SGK borçları esnafa bir nebze olsun nefes aldırmış. Depremin üçüncü yıldönümünde TOKİ tarafından inşa edilen Uzunçarşı'dan Kuyumcular Çarşısı'na, Ayakkabıcılar Çarşısı'ndan Yüzüncüyıl'a konteyner çarşıları dolaştık.

Esnafı dinledik. Şehrin hızla inşa edilmesinden mutlu olan esnaf, biten konutlarla gidenlerin döneceğini düşünüyor. Bu durumun ekonomik hayatı daha hızlı canlandıracağına inanan esnaf, altyapı yatırımlarının hızlanmasını, sosyal ve kültürel anlamda da yatırımların yapılmasını bekliyor. Vergi ve SGK borçları konusunda da destek de talep ediyor.

YÜZDE 70'İEKONOMİKHAYATA DÖNDÜ
Hatay Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Hikmet Çinçin, deprem sonrası TOKİ tarafından inşa edilen işyerlerinin Hatay'da ticari hayatın yeniden canlanması açısından kritik bir rol üstlendiğini söyledi. Çinçin, "Deprem sonrası faaliyetlerini tamamen durdurmak zorunda kalan işletmelerin yüzde 60-70'i farklı ölçeklerde yeniden ticari hayata döndü. Özellikle hizmet, ticaret ve inşaat yan sektörlerinde geri dönüş hızı yüksek. Ancak kalifiye iş gücü kaybı ve sermaye yetersizliği nedeniyle tam kapasiteye ulaşma süreci devam ediyor"dedi. TOKİ ve Emlak Konut vasıtasıyla inşa edilen yeni ticaret merkezlerinin şehre modern ve güvenli çalışma alanları kazandırdığını anlatan Çinçin, "Bu bölgelerde altyapı sorunları çözüldükçe ekonomik canlılık hızla artıyor. Özellikle yeni yerleşim bölgelerindeki dükkânlar, şehrin ticaret merkezinin kaydığı yeni cazibe noktaları haline geldi"diye konuştu.

Mücbir sebep hali kapsamında vergi ve SGK borçları ile kredi ödemeleri defalarca ertelendiğine dikkat çeken Çinçin,"Ancak Şubat 2026 itibarıyla bu borçların birikmiş olması esnafımız üzerinde ciddi bir likidite baskısı oluşturuyor. Talebimiz, bu birikmiş borçların deprem bölgesi gerçeklerine uygun şekilde, uzun vadeli ve faiz yükü bindirilmeden taksitlendirme formülleriyle yapılandırılması"ifadelerini kullandı.

Hatay'ın bir sınır ili olduğuna dikkat çeken Çinçin, Suriye'deki yönetim değişikliğinin şehir ekonomisine katkı sunduğunu kaydetti. Çinçin, şunları anlattı:"Hatay, Suriye'ye açılan en stratejik ticaret kapılarından biri. Suriye'deki siyasi ve ekonomik gelişmeler, il ekonomisine doğrudan yansıyor. 2024'te Hatay'ın Suriye'ye olan ihracatı 206 milyon dolarken bu rakam 2025'te 248 milyon dolara yükseldi. Türkiye'nin Suriye'ye ihracatı hızlı bir artış eğiliminde. Buradan Suriye'ye yapılan ihracat özellikle gıda, çelik, tarım ürünleri ve inşaat malzemelerinde canlandı."

KUYUMCU ALPASLAN ŞAHBAZ:UZUNÇARŞIŞEHRİN RUHU
Prefabrik Kuyumcular Çarşısı'na bir yıl önce taşındık. Daha önce Uzunçarşı'daydık. Oranın tamamlanmasını bekliyoruz. Uzunçarşı Antakya'nın kalbi. Orası tamamlandığında yeniden bir canlılık başlayacaktır. Konutların tamamlanmasının ardından dönüşler olacak. Şehir dışına giden çok tanıdığımız var. Memleketlerini özlediler. Bir an önce evlerini teslim alıp dönmeyi bekliyorlar.

LORIS PARFÜM Ü. ESRA YÜKSEL ŞANTİYELER EKONOMİYİCANLANDIRDI
Daha önce Silahlı Kuvvetler Caddesi'ndeydik. Kafemiz, kitapevimiz ve bir otelimiz vardı. Depremde kafe ve kitapevini kaybettik. Butik otelimiz turizm bakanlığı tescilli bir bina. Konteyner çarşı olarak inşa edilen Uzunçarşı'ya Loris parfüm dükkânımızı açtık. Şehrimiz için çok büyük yatırım yapılıyor.

BAKIRCI CEMAL AZİZOĞLU:YENİDEN DÖNÜŞÜ BEKLİYORUZ
Biz 60 yıldır bakırcıyız. TOKİ ve Emlak Konut çok hızlı bir şekilde şehri inşa ediyor. Bu inşaatların tamamlanıp, bu şehrin insanlarının yeniden dönmesini bekliyoruz. Esnaf için insan gerekli. Yeniden dönüşü bekliyoruz. Ondan sonra daha da hızlı toparlanacağımıza inanıyoruz.

AYAKKABICI BAHATTİN ERKAN:ŞEHRİMİZE TUTUNDUK
Depremden 7-8 ay sonra buraya geldik. Daha önce ayakkabıcılar çarşısındaydık. Valimiz gidenleri geri getirmek, esnafı şehre çekmek için çok emek verdi. Burayı inşa ettiler. Bu sayede yeniden hem hayata hem de şehrimize tutunduk. Ancak bu sene sıkıntı var. Vergi ve hibe desteği bekliyoruz. TOKİ'lerin tamamlanacak olması şu an en büyük umudumuz. Çünkü evi bitince geri dönmeyi bekleyenler var. Onlar dönünce yeniden canlılık başlar.

İZMİR KEMER'İN SAHİBİ ERHAN İZMİR:VERGİ VE HİBE DESTEĞİ GEREKLİ
Daha önce ayakkabıcılar çarşısındaydık. Burada valilik eliyle konteynerdan ayakkabıcılar çarşısı yapıldı. 2 yıldır buradayız. Yaz sonuna kadar ayakkabıcılar çarşısına geçeceğiz. Ondan sonra yeniden canlılık başlayacağına inanıyoruz. Devletimiz destek oluyor, ancak esnafa biraz daha destek gerekiyor. Kredi ya da hibe ya da vergi desteği bekliyoruz. En azından bir yıl daha uzatılsın. Gidenler evlerinin yapılmasını bekliyor.

TUHAFİYECİ HATAY ESNAFI:ÖZEL BANKALAR TEPEMİZDE
Devletin desteği sürüyor. Son dönemde özel bankalar bizi sıkıştırıyor. Kartın asgari borcunu ödemiş olmamıza rağmen beni aradı ve "Ya tüm borcunu kapat ya da hesaplarına bloke koyacağız" dedi. Burada bazı günler siftah yapmıyoruz ama sanki bir anda her şey normale dönmüş gibi bankanın bizi sıkıştırması elimizi kolumuzu bağladı.

TURKCELL BAYİSİ YUNUS EMRE DUMAN:3 YILDA ŞEHİR İNŞA EDİLDİ
Üç yıldır Yüzüncüyıl Çarşısı'ndayız. Devletimiz de bizi bırakmadı. Burası koca bir şantiye alanı zorlukları var. Bir müteahhit bir binayı 1.5-2 yılda dönüştürürken devletimiz koca bir şehri 3 yıl gibi kısa bir sürede yenide inşa etti. Bu çok büyük bir iş. TOKİ evleri teslim ettikçe dönüşler başladı, gidenlerin döneceğine inancımız tam.

(Betül Alakent/Sabah)