ABD dünyayı silahlandırıyor: SIPRI raporu dünyanın yeni gerçeğini açıkladı

Uluslararası Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) yayımladığı rapora göre küresel silah transferlerinde son yılların en dikkat çekici artışı yaşandı. Raporda, silah akışındaki yükselişin 2011-2015 döneminden bu yana en büyük artış olduğu belirtilirken, bu yükselişte özellikle Avrupa'ya ve Ukrayna'ya yapılan sevkiyatların belirleyici rol oynadığı vurgulandı.

(Fotoğraflar Anadolu Ajansı'ndan alınmıştır)

UKRAYNA'YA SEVKİYAT KÜRESEL ARTIŞIN ANA NEDENİ

Rapora göre küresel silah transferlerindeki artış büyük ölçüde Ukrayna'ya yapılan teslimatlardan kaynaklandı. 2021-2025 yılları arasında Ukrayna tek başına tüm uluslararası silah transferlerinin yüzde 9,7'sini aldı.

Aynı dönemde Avrupa ülkelerine yönelik silah akışında da ciddi bir artış yaşandı. Avrupa ve Amerika kıtaları dışında dünyanın diğer bölgelerine yapılan silah ithalatının ise genel olarak azaldığı kaydedildi.

SIPRI Silah Transferleri Programı Direktörü Mathew George, küresel silah akışındaki değişimi şu sözlerle değerlendirdi:

"Asya, Okyanusya ve Orta Doğu'daki gerilimler ve çatışmalar büyük ölçekli silah ithalatını tetiklemeye devam ederken, Avrupa ülkelerine yönelik silah akışındaki keskin artış, küresel silah transferlerini neredeyse yüzde 10 oranında yükseltti"

George, Ukrayna savaşının etkisinin belirleyici olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

"2022'den bu yana Ukrayna'ya yapılan teslimatlar en belirgin faktör, ancak diğer birçok Avrupa ülkesi de Rusya'dan gelen artan tehdit algısına karşı askeri kapasitelerini güçlendirmek için önemli ölçüde daha fazla silah ithal etmeye başladı."

ABD SİLAH İHRACATINDAKİ HAKİMİYETİNİ GÜÇLENDİRDİ

Rapora göre Amerika Birleşik Devletleri küresel silah ticaretindeki liderliğini daha da pekiştirdi. ABD, 2021-2025 döneminde tüm uluslararası silah transferlerinin yüzde 42'sini gerçekleştirerek dünya silah ihracatının en büyük payını aldı. Bu oran 2016-2020 döneminde yüzde 36 seviyesindeydi.

ABD aynı dönemde toplam 99 ülkeye silah ihracatı yaptı. Bu ülkelerin 35'i Avrupa'da, 18'i Amerika kıtasında, 17'si Afrika'da, 17'si Asya ve Okyanusya'da, 12'si ise Orta Doğu'da yer aldı.

Son yirmi yılda ilk kez ABD silah ihracatında en büyük pay Orta Doğu yerine Avrupa'ya gitti. 2021-2025 döneminde ABD ihracatının yüzde 38'i Avrupa'ya, yüzde 33'ü ise Orta Doğu'ya yapıldı.

Bununla birlikte ABD silahlarının en büyük alıcısı yüzde 12 pay ile Suudi Arabistan oldu.

SIPRI Silah Transferleri Programı Kıdemli Araştırmacısı Pieter Wezeman, ABD'nin küresel silah piyasasındaki konumunu şu sözlerle değerlendirdi:

"ABD, giderek çok kutuplu hale gelen bir dünyada bile silah tedarikçisi olarak hakimiyetini daha da pekiştirdi"

Wezeman değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:

"İthalatçılar için ABD silahları gelişmiş yetenekler ve ABD ile iyi ilişkiler kurmanın bir yolunu sunarken, ABD silah ihracatını dış politikanın bir aracı ve silah endüstrisini güçlendirmenin bir yolu olarak görüyor ; bu durum Trump yönetiminin yeni 'Önce Amerika' Silah Transferi Stratejisi'nde bir kez daha açıkça ortaya konuyor."

FRANSA İKİNCİ BÜYÜK TEDARİKÇİ OLDU

Rapora göre Fransa, 2021-2025 döneminde küresel silah ihracatının yüzde 9,8'ini gerçekleştirerek dünyanın ikinci büyük silah tedarikçisi konumuna yükseldi. Fransa'nın silah ihracatı 2016-2020 ile 2021-2025 dönemleri arasında yüzde 21 arttı.

Fransa toplam 63 ülkeye silah ihraç etti. En büyük alıcılar Hindistan (yüzde 24), Mısır (yüzde 11) ve Yunanistan (yüzde 10) oldu. Fransa'nın Avrupa içindeki ihracatı yüzde 452 artış gösterse de toplam ihracatın yaklaşık yüzde 80'i bölge dışındaki ülkelere yapıldı.

RUSYA'NIN İHRACATI SERT DÜŞTÜ

Rapora göre Rusya, silah ihracatında ciddi düşüş yaşayan tek büyük tedarikçi oldu. Rusya'nın küresel silah ihracatındaki payı 2016-2020 dönemindeki yüzde 21 seviyesinden 2021-2025 döneminde yüzde 6,8'e geriledi. Bu dönemde Rusya'nın ihracatı yüzde 64 azaldı.

Rusya, 2021-2025 döneminde 30 ülke ve bir devlet dışı aktöre önemli miktarda silah tedarik etti.

Rus silah ihracatının yaklaşık yüzde 74'ü üç ülkeye gitti: Hindistan (yüzde 48), Çin (yüzde 13) ve Belarus (yüzde 13).

ALMANYA ÇİN'İ GEÇEREK DÖRDÜNCÜ SIRAYA ÇIKTI

Avrupa'nın en büyük ekonomisi olan Almanya, 2021-2025 döneminde küresel silah ihracatının yüzde 5,7'sini gerçekleştirerek Çin'i geride bıraktı ve dünyanın dördüncü büyük silah ihracatçısı oldu.

Alman silah ihracatının yaklaşık dörtte biri, yani yüzde 24'ü Ukrayna'ya askeri yardım olarak gönderildi. İhracatın yüzde 17'si ise diğer Avrupa ülkelerine yapıldı.

İTALYA VEİSRAİL İHRACATTA YÜKSELDİ

Rapora göre İtalya'nın silah ihracatı yüzde 157 artarak ülkeyi 2016-2020 döneminde onuncu sıradan 2021-2025 döneminde altıncı sıraya yükseltti. İtalya'nın ihracatının yüzde 59'u Orta Doğu'ya, yüzde 16'sı Asya ve Okyanusya'ya, yüzde 13'ü ise Avrupa'ya yapıldı.

İsrail ise küresel silah ihracatındaki payını 2016-2020 dönemindeki yüzde 3,1'den 2021-2025 döneminde yüzde 4,4'e çıkararak dünyanın yedinci büyük silah tedarikçisi oldu ve ilk kez Birleşik Krallık'ı geride bıraktı.

SIPRI araştırmacısı Zain Hussain, bu gelişmeyi şu sözlerle değerlendirdi:

"Gazze'deki savaşa ve İran, Lübnan, Katar, Suriye ve Yemen'deki saldırılara rağmen İsrail, küresel silah ihracatındaki payını artırmayı başardı"

Hussain ayrıca şu ifadeleri kullandı:

"İsrail silah endüstrisi, küresel talebin yüksek olduğu hava savunma sistemlerine odaklanırken, İsrail ordusu çeşitli temel ekipman türleri için ithalata bağımlı."

AVRUPA EN BÜYÜK SİLAH İTHALATÇISI OLDU

Rapora göre Avrupa ülkeleri küresel silah ithalatının yüzde 33'ünü alarak dünyanın en büyük ithalatçı bölgesi haline geldi. Bölgenin silah ithalatı 2016-2020 ile 2021-2025 dönemleri arasında yüzde 210 arttı. Ukrayna'nın ardından Polonya ve Birleşik Krallık Avrupa'nın en büyük ithalatçıları oldu.

Avrupa ülkelerine yapılan silah transferlerinin yüzde 48'i ABD'den gelirken Almanya yüzde 7,1 ve Fransa yüzde 6,2 ile diğer büyük tedarikçiler arasında yer aldı.

NATO ÜLKELERİNDE SİLAH TALEBİ YÜKSELDİ

Rusya'dan algılanan tehdit ve ABD'nin Avrupa müttefiklerini savunma konusundaki kararlılığına ilişkin belirsizlikler, NATO'nun Avrupa'daki üyelerinde silah talebini artırdı. Mevcut 29 Avrupa NATO üyesinin toplam silah ithalatı 2016-2020 ile 2021-2025 dönemleri arasında yüzde 143 arttı. Bu ithalatın yüzde 58'i ABD tarafından karşılandı. ABD'yi Güney Kore (yüzde 8,6), İsrail (yüzde 7,7) ve Fransa (yüzde 7,4) izledi.

SIPRI araştırmacısı Katarina Djokic konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

"Avrupa firmaları silah üretimini artırmış ve Avrupa Birliği'nin üye devletlerin silah sanayilerine yönelik yeni yatırım desteği bir dizi AB içi siparişe yol açmış olsa da, Avrupa devletleri 2021-2025 yılları arasında özellikle savaş uçakları ve uzun menzilli hava savunma sistemleri olmak üzere ABD'den silah ithal etmeye devam etti"

Djokic ayrıca şunları söyledi:

"Aynı zamanda, en büyük Avrupalı tedarikçiler silah ihracatlarının çoğunu Avrupa dışına göndermeye devam etti."

ASYA VE OKYANUSYA'DA İTHALAT AZALDI

Rapora göre Asya ve Okyanusya ülkeleri 2021-2025 döneminde yüzde 31 payla dünyanın ikinci büyük silah ithalatı bölgesi olmaya devam etti. Ancak bölgenin silah ithalatı 2016-2020 dönemine kıyasla yüzde 20 azaldı. Bu düşüşün temel nedeni Çin'in silah ithalatının yüzde 72 azalması oldu. Güney Kore'nin ithalatı yüzde 54, Avustralya'nın ithalatı ise yüzde 39 düştü. Bölgedeki en büyük ithalatçılar arasında Hindistan, Pakistan, Japonya ve Avustralya yer aldı.

Hindistan dünyanın ikinci büyük silah ithalatçısı oldu. Ülkenin silah ithalatı 2016-2020 ile 2021-2025 dönemleri arasında yüzde 4 oranında azaldı. Hindistan'ın silah ithalatında Rusya'nın payı yüzde 40'a gerilerken ülke giderek Batılı tedarikçilere yönelmeye başladı. Pakistan'ın silah ithalatı ise aynı dönemde yüzde 66 arttı. Pakistan'ın ithalatının yüzde 80'i Çin tarafından karşılandı. Doğu Asya'da Japonya'nın silah ithalatı yüzde 76, Tayvan'ın ise yüzde 54 arttı.

SIPRI kıdemli araştırmacısı Siemon Wezeman bölgedeki silahlanma dinamiklerini şöyle değerlendirdi:

"Çin'in niyetleri ve artan askeri yeteneklerine ilişkin korkular, Asya ve Okyanusya'nın diğer bölgelerindeki silahlanma çabalarını etkilemeye devam ediyor ve bu bölgeler genellikle hala ithal silahlara bağımlı durumda"

Wezeman ayrıca şunları söyledi:

"Örneğin, Güney Asya'da Hindistan'ın ithal ettiği yüksek miktardaki silah, büyük ölçüde Çin'den gelen algılanan tehditten ve Hindistan'ın Çin silah ihracatının ana alıcısı olan Pakistan ile uzun süredir devam eden çatışmasından kaynaklanmaktadır. İthal silahlar, her ikisi de nükleer silahlı devlet olan Hindistan ve Pakistan arasında 2025'te yaşanan çatışmada kullanıldı."

ORTA DOĞU İTHALATI GERİLEDİ

Rapora göre Orta Doğu ülkelerinin silah ithalatı 2016-2020 ile 2021-2025 dönemleri arasında yüzde 13 azaldı.

2021-2025 döneminde dünyanın en büyük silah ithalatçıları arasında Suudi Arabistan (yüzde 6,8), Katar (yüzde 6,4) ve Kuveyt (yüzde 2,8) yer aldı. Orta Doğu'ya yapılan silah ithalatının yüzde 54'ü ABD'den, yüzde 12'si İtalya'dan, yüzde 11'i Fransa'dan ve yüzde 7,3'ü Almanya'dan geldi.

Zain Hussain bölgedeki eğilimlere ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

"Körfez Arap devletleri Orta Doğu'daki silah ithalatı eğilimlerini şekillendiriyor; Suudi Arabistan 2011-2015'ten beri bölgenin en büyük ithalatçısı olurken, Katar 2016-2020 ve 2021-2025 yılları arasında ithalatını iki katından fazla artırarak ikinci büyük ithalatçı konumuna geldi"

Hussain sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bölgedeki bir dizi gerilim ve çatışmayla birlikte, Körfez Arap devletleri ABD ve Fransa gibi uzun süredir tedarikçi olan ülkelerle ilişkilerini güçlendirmeye çalışırken, aynı zamanda yeni tedarikçiler de arıyorlar."

İSRAİL'İN İTHALATI ARTTI

Rapora göre İsrail 2021-2025 döneminde dünyanın 14. büyük silah ithalatçısı oldu. İsrail'in silah ithalatı 2016-2020 ile 2021-2025 dönemleri arasında yüzde 12 arttı.

2021-2025 döneminde İsrail'in silah ithalatının yüzde 68'i ABD'den, yüzde 31'i ise Almanya'dan geldi.

Ekim 2023'te Gazze'de başlayan savaş boyunca İsrail'in ABD'den F-35 savaş uçakları, güdümlü bombalar ve çeşitli füze sistemleri dahil olmak üzere farklı silah sistemleri tedarik etmeyi sürdürdüğü kaydedildi.