Hoşgeldin Ramazan

Yüce dînimizden ilham alan geleneksel kültürümüzün on bir ayın sultanı olarak nitelediği Ramazan ayı, gerçekten sultan olan bir aydır. Çünkü o, diğer aylarda bulunmayan pek çok yüceliğe sahip olan bir mâneviyat ayıdır.
Onun bu yüce ve yüceltici özelliklerini iki özel başlıklar altında açıklamaya çalışacağız.
A -Ramazan, "Oruç ayıdır" İslâm, Hz.Âdem'den Hz.Muhammed' kadar gönderilen bütün Peygamberlerin ortak teblîği olan dîndir. Hz.Muhammed, bu dînin evrensel kılınan Peygamberi, Kur'ân da son İlâhi Kitabı'dır. Yüce Allah, kendi zatına îman edenlere namaz ve zekât gibi oruç ibâdetini de farz kılmıştır. Bir diğer anlatımla bu ana ibâdet, Hz.İbrahim, Mûsa ve Îsa gibi tarihî bütün Peygamber topluluklarına görev kılındığı gibi Hz.Muhammed çağı müminlerine de farz görev kılınmıştır. "Ey iman edenler! Kulluk bilinci içinde Allah'ın emirlerine ve yasaklarına aykırılıktan korunabilmeniz için öncekilere farz kılındığı gibi sizin üzerinize de oruç farz kılındı."
Açıklamaya çalışacağımız üzere maddî ve mânevî ayrıcalıklar taşıyan oruç ibâdeti, Kur'ân'la bir ay olarak Ramazan ayına tahsis buyrulmuştur.
Her bir günü oruçla geçirilen Ramazan, bu ibâdet ile özellikli tek aydır.
B- Ramazan Kur'ân'ın indirilme başlandığı aydır Kur'ân, Yüce Dînimiz İslâm'ın temel kaynağıdır. O, söz ve anlam olarak Allah'ın kitabıdır. Vahiy meleği Cibrîll aracılığı ile, Hz. Muhammed'e indirilmiş, onun tarafından insanlığa sunulmuştur.
Kur'ân, bütün varlıkların yaratıcısı olan Allah'ı yücelik vasıflarıyla tanıtır. Evreni ve yer küresini tanıtır. Onların yoktan var edildiğini ve Kıyamet olgusuyla birlikte kendilerine özgü ölümü tadacaklarını açıklar. Ölümle başlayacak Âhiret hayatını bildirir.
Kur'ân, insana insanı tanıtır. Kur'ân'i açıklamalara göre insan en güzel şekilde yaratılmıştır. Yer yüzündeki bütün varlıklar onun için halk edilmiştir.
Güneş ay ve yıldızlar ona hizmet vermesi için yapılandırılmıştır. İnsan, tüm iradeli inançları, sözleri, davranışları, işleri ve ilişkilerinden sorgulanacak, mükâfat olarak Cennet'le, ceza olarak Cehennem'le azaplandırılacak ebedîliğe erdirilmiş sorumlu varlıktır.
Kur'ân insanlığın ulu önderleri olan Peygamberleri tanıtır ve onların şahsında insanlık tarihini özetler. Zalimleşen nice inkârcı toplumun yıkıma uğratıldığını duyurur.
Daha da önemlisi Kur'ân, insanlığa, insanın insanı sömüremeyeceği adaletli ve erdemli bir yaşam düzeni sunar. İşte diğer bütün ilâhi kitapların özünü içeren Kur'ân bir Ramazan ayında Hz.Muhammed'e âyet âyet indirilmeye başlanmıştır. Bu da Ramazan ayını bir özelliğidir.
C- Ramazan, Kur'ân'ın okunması ve yaşanması gereken aydır Sevgili Peygamberimiz 23 yıllık vahiy süreci içinde her yıl kendisine indirilen Kur'ân sûreleri âyetlerini, bu âyetleri getiren Cibrîl ile mukabele yöntemiyle yani karşılıklı olarak okurdu.
Ramazan ayında mukabele okumak geleneğimiz buradan gelmektedir. Bu sebeple müminler de kendilerine indirilen ve inanmak, anlamak, yaşamak ve ilkelerini duyurmakla görevli oldukları Kur'ân'ı düşünerek okumakla yükümlüdürler. Onu okurken onun görevleştirdiği meselâ namaz zekât, adalet, sözleşmelere bağlılık ve merhamet gibi vazîfelere fiilen yönelmeli; yasakladığı zulüm, zina, faiz, kibir ve yalan gibi eylemlerden kaçınmalıdır. Bu sebeple Ramazan bütün organlarımıza oruç tutturularak öz benliklerimize Kur'ân terbiyesi uygulanacak aydır.
D- Ramazan, Kadir Gecesi'ni içine alan aydır Kadir Gecesi, bin ayda yapılabilecek hayırların sevabına erdirici ilâhi bir rahmet gecesidir. O, yüceliği Kur'ân'da özel bir sûre ile açıklanmış Ramazan ayına özgü bir gecedir. Kur'ân'ın da indirilmeye başlandığı gecedir. Başlı başına bir konu olan Kadir Gecesi'ne ilişkin olarak Ramazan'ın bu ilk günlerinde bazı hatırlatmalar yapma gereğini duyuyoruz:
Kadir Gecesi, Ramazan geceleri içinde olmakla birlikte hangi gece olduğu bildirilmeyen bir gecedir. Bu sebeple onu yalnızca 27. gece olarak görme yanılgısına düşmemeliyiz. Kadir Gecesi'ni değerlendirerek hayırlarla dolu uzun bir ömürde kazanılabilecek sevaplara erebilmek için Ramazan gecelerinde faydasız televizyon programlarından sakınmalı; dedi kodu yapılmamalıdır. Asla içki içilmemelidir. Her gece, yatsı namazını mümkünse teravih namazı ile birlikte kılmalı, düzenli olarak sahûra kalkmalı, bir süre ibâdet edip sabah namazını evde veya cemâatle camide kılmalıyız.
Ramazan gecelerinde, ana-baba-kardeş gibi yakın çevremize olsun iftar vermeli, başta fitre ve zekât olmak üzere yardım etmeli, akrabamızı ve dostlarımızı telefonla olsun aramalı, böylece gönül kazanarak duâ almalıyız. Bütün bunları yapmalıyız ki hangi gece olursa olsun Kadir Gecesi'ne ermiş ve onu değerlendirmiş olalım.

ORUÇLU YOLCULUK

Unutarak yemekle oruç bozulur mu?
Ebu Hüreyre'den... (R.) Bir sahâbî Allah'ın Resûlüne (S.) geldi ve oruçla ilgili olarak şöylece sordu:
- Ya Resûlellah! Oruçlu iken unutarak yedim-içtim. Orucum bozuldu mu? Hz. Peygamber şu cevabı verdi:
- Hayır, hayır bozulmadı. Fakat Allah seni yedirip içirdi. n Yolculukta oruç tutabilir miyiz?
Bir sahâbî Hz. Peygamber'e oruçla ilgili olarak şöyle sordu: - Ya Resûlellah! Güç yetirebildiğim için yolculukta şahsen ben oruç tutuyorum. (Ramazan'da yolculuğa çıkarsam) yolculuk sırasında oruç tutayım mı? Siz ne buyurursunuz?
Allah'ın Resûlü şu cevabı verdi: - İstersen tut, dilersen tutma. Açıklama: Bize orucu emreden Rabbimiz, Bakara Sûresi'nin 184. âyetinde yolculukta orucumuzu erteleme ruhsatını da bize vermiştir. Ancak gücü yeten ve isteyen bu ruhsatı kullanmayıp oruç tutabilir.
Ne var ki tutmaları halinde muhtemelen hastalanıp güçlerini yitirecekler oruç tutmamalıdır.
Aşağıda sunacağımız hadîs bu gerçeği bize öğretmektedir.
Bir seferi (yolculuğu) sırasında Allah'ın Resûlü Peygamberimiz gölgelendirilmekte olan (ve bu sebeple de) insanların başına toplandığı bir şahıs gördü:
Görünce de nesi vardır? diyerek sordu.
- Oruçludur dediler.
Bu cevap üzerine Allah'ın Resûlü şöyle buyurdu: - Yolculuk sırasında böylesine bitkin düşürecek şekilde oruç tutmak, Allah'ın rızasına erdirecek bir ibâdet değildir.

Hâmile ve emzikliler orucu erteleyebilir mi?
Enes İbn-ü Malik (R.) anlatıyor.
- Allah şanını artırsınkendisine yöneltilen bir soru sebebiyle Peygamberimiz şöyle buyurdular: - Allah hâmile ve emzikli kadınlara da oruç tutup-tutmamak hususunda seçim hakkını verdi. (Eğer Ramazan ayında oruçlarını tutamazlarsa hamilelik ve emziklilik döneminden sonra, tutamayıp erteledikleri oruçlarını tutarlar.)

İslam dini hakkında bilmek istediğiniz her şeyi, aliriza.demircan@takvim.com.tr adresine gönderin. Ali Rıza Hoca cevaplasın.

RAMAZAN NÜKTELERİ
İki kafadar Ramazan'da kadı kıyafeti giyip köylüleri falakaya yatırarak para kazanmaya başlamışlar. Kadı'nın durumdan haberi olunca iki kafdarı yakalatıp "Bu sabah, bu öğle, bu ikindi, bu akşam, bu da yatsı namazının" diyerek kırk sopa attırıp salıvermiş.
İki kafadar köyden uzaklaşırken birisi, "Tabanlarım sızlıyor, biraz dinlenelim" demiş. Paniğe kapılan diğeri, "Yürü, yürü!.. Kadı efendi Teravih namazını unuttu. Eğer hatırlarsa vay halimize" demiş...

ORUÇ FİDYESİ NE DEMEKTİR?

Fidye, bazı ibadetlerin eda edilmemesi ya da edası sırasında birtakım kusurların işlenmesi hâlinde ödenen dinî-malî yükümlülüktür. İhtiyarlık ve şifa ümidi olmayan bir hastalık sebebiyle oruç tutamayan kimse, oruç tutamadığı her güne karşılık bir fidye öder. Kur'an-ı Kerim'de, "Oruç tutmaya güç yetiremeyenler, bir fakir doyumu kadar fidye öder." (Bakara, 2/184) buyurulmaktadır. Bir fidye miktarı, bir sadaka-i fıtır miktarıdır. Sadaka-i fıtır ise bir kişiyi bir gün için doyuracak yiyecek veya bunun para olarak karşılığıdır. Günler uzun olduğu için oruç tutamayan hasta ya da yaşlılar, kısa günlerde oruç tutabilirler. Oruç fidyeleri, Ramazan ayının sonunda toptan verilebileceği gibi, Ramazan ayı içinde günlük olarak veya Ramazan ayı başında da verilebilir.